nandoonline

Gebruik van witbalans

Wanneer we fotograferen is het in de meeste gevallen aan te raden om dat in RAW te doen. De camera slaat de ‘ruwe’ sensordata op, samen met de instellingen die er op de camera ingesteld zijn. Daarmee maak je later in een RAW editor het uiteindelijke JPEG plaatje dat je op internet laat zien of waar je een afdruk van laat maken. Het mooie van RAW bestanden is de mogelijkheid tot het aanpassen of corrigeren van een aantal instellingen die in eerste instantie op de camera ingesteld stonden. Een van die instellingen is de witbalans en dit is waarschijnlijk ook een van de meest gecorrigeerde waarde in een workflow met RAW bestanden. We kunnen namelijk ongestraft de witbalans van een RAW bestand veranderen. De meesten zullen dan ook de camera zelf de witbalans instelling laten kiezen: de Auto Wit Balans die met de afkorting AWB wordt aangeduid. En waarom ook niet? We kunnen de witbalans die de camera heeft gekozen toch wel aanpassen. Dus waarom zouden we ons daar nog druk over maken?

Voldoende keuze voor het instellen van de witbalans. AWB is misschien wel de makkelijkste keuze.

Voldoende keuze voor het instellen van de witbalans. AWB is misschien wel de makkelijkste keuze.

Ik fotografeer al vele jaren met de witbalans standaard op “daglicht” wat neerkomt op ongeveer 5200K. Deze instelling wordt op de camera weergegeven met het icoontje van een zon. Waarom ik dat doe wil ik in dit artikel uitleggen aan de hand van een aantal voorbeeldfoto’s die ik speciaal voor dit doel gemaakt heb. Voor ik dit doe ga ik eerst even kijken naar wat witbalans eigenlijk is. Dat wil ik slechts oppervlakkig doen, nèt voldoende voor wat ik in dit artikel wil vertellen.

Kleurtemperatuur

Witbalans instellen is eigenlijk niets meer dan kleurtemperatuur corrigeren. Kleurtemperatuur beschrijft de kleur licht die uitgestraald wordt door een “blackbody” bij een bepaalde temperatuur. Dit is het beste voor te stellen als een stuk ijzer dat verhit wordt. Eerst zal het rood kleuren (roodgloeiend) en uiteindelijk wit (witheet). Elke uitgestraalde kleur staat voor een temperatuur. De zon is ook zo’n “blackbody” en de gelige kleur ontstaat omdat de temperatuur van de zon tussen de 5000 en 6000 graden ligt. Zou de zon de helft kouder zijn, zo rond de 2500 graden, dan zou deze rood van kleur zijn.

Op deze manier kunnen we een aantal kleurtemperaturen onderscheiden die allemaal in de temperatuurschaal van Kelvin worden weergegeven.

Kleurtemparatuur Lichtbron
1000-2000 K kaarslicht
2500-3500 K kunstlicht (gloeilamp)
3000-4000 K zonsopkomst/ondergang bij heldere hemel
4000-5000 K fluoriscentie lamp (TL)
5000-5500 K Flitslicht
5000-6500 K daglicht bij heldere hemel en de zon hoog aan de hemel
6500-8000 K Licht bewolkte lucht (overdag)
9000-10000 K Zwaar bewolkte lucht (overdag)

Een aantal van deze kleurtemperaturen zien we terug als icoontjes bij de witbalansinstellingen op de camera (sla dit eventueel na in de gebruiksaanwijzing van de camera). Elke van deze instellingen houdt er rekening mee dat onder de verschillende omstandigheden de ‘kleur’ wit ook daadwerkelijk als wit op de foto komt. Daar komt dus de benaming witbalans vandaan: de witbalans corrigeert elke kleurafwijking veroorzaakt door een van de vele kleurtemperaturen. We kunnen de witbalans handmatig instellen via een van de voorgeprogrammeerde waarden in de camera, of het automatisch laten corrigeren via de AWB. Met een 18% grijskaart kunnen we het ook direct meten hoeveel we moeten corrigeren, maar daar wil ik nu niet verder op ingaan.

Corrigeren van witbalans

In een RAW editor kunnen we de witbalans heel eenvoudig aanpassen zonder kwaliteitsverlies. Mocht de witbalans niet helemaal naar wens zijn, verzetten we de kleurtemperatuur naar de gewenste waarde. In sommige gevallen is het nog nodig om de groen/magenta correctie toe te passen. Dit kan nodig zijn omdat niet al het licht waarbij we fotograferen afkomstig is of overeenkomt met die “blackbody” waar ik het eerder al over had.

Witbalans sliders in Lightroom

Witbalans sliders in Lightroom

Deze mogelijkheid geeft de fotograaf de perfecte gelegenheid om de door de AWB van de camera ingestelde waarde bij te sturen. De fotograaf zit dus niet vast aan de programmatuur van de camera en kan eventuele fouten herstellen. Of de witbalans totaal veranderen om de foto een bepaalde tint of sfeer mee te geven. Perfect toch?

Er zit een ‘maar’ aan het gebruiken van de AWB van de camera. Vooral als er meerdere (of veel) foto’s onder wisselende lichtomstandigheden gemaakt worden. De AWB zal namelijk bij elke foto de kleutemperatuur opnieuw bepalen en instellen. Hierdoor ontstaat het risico dat een serie foto’s niet constant van kleur is; de een misschien iets warmer dan de andere, de andere misschien iets meer magenta dan de ene foto. Wanneer zo’n serie dan een post-processing ondergaat zal elke foto gecorrigeerd moeten worden naar een gewenste waarde. Die correctie is per foto verschillend omdat elke foto via de AWB een unieke waarde heeft gekregen.

Een vaste witbalans instellen

Als er een vaste witbalans ingesteld wordt zal in een serie foto’s de kleur ten opzichte van elkaar hetzelfde zijn. Hierdoor zal een correctie veel makkelijker worden. Maar wat belangrijker is; in sommige gevallen zullen kleurrijke foto’s ook daadwerkelijk kleurrijk blijven. Want het risico van AWB is, dat extreme kleuren teveel gecorrigeerd kunnen worden.

Ik heb een ochtend gefotografeerd in de natuur; van de schemering tot ver na zonsopkomst. Alle foto’s heb ik bewust op AWB ingesteld om te laten zien wat voor verschillen er kunnen optreden als we de camera de witbalans laten bepalen. Ter vergelijking heb ik de hele serie foto’s in Lightroom naar ‘daglicht’ gecorrigeerd, 5200K om precies te zijn, net als in het bovenstaande screenshot.

6:33 uur – Het blauw wordt teveel gecorrigeerd waardoor de lucht een vreemde doffe kleuren uitstraling krijgt

6:41 uur – Het blauw van het “blauwe uurtje” wordt teveel gecorrigeerd waardoor de foto wederom te warm is

6:50 uur – de warme kleuren van de rode ochtendschemering worden koel weergegeven met AWB

6:59 uur – AWB corrigeert de rossige wolken en blauwe lucht tot er een te warme foto overbijft

7:09 uur – Er is misschien een minimaal verschil, maar de AWB heeft bij deze zonsopkomst de witbalans goed te pakken

7:32 uur – De zon is op en achter dunne sluierbewolking verdwenen. De AWB corrigeert teveel naar het blauw/cyaan en maakt de foto te koel

7:42 uur – het wit van de berken wordt door de AWB als wit weergegeven, maar de rest van het landschap heeft teveel blauwtint/cyaan

7:48 uur – de AWB haalt de kleur uit het gras.

8:28 uur – de frisse groene kleur wordt in AWB teniet gedaan. Bladeren zijn te blauw/cyaan

8:30 uur – wederom het probleem dat de AWB teveel op het groen rerageert waardoor de foto te blauw wordt

8:32 uur – hetzelfde probleem met de AWB als de twee voorafgaande foto’s. de warme kleuren van het tegenlicht worden hier teniet gedaan.

9:00 uur – de AWB maakt de foto erg neutraal van kleur maar het kan. Wat wenselijk is een kwestie van smaak

9:11 uur – met de AWB komt het blauwige van de bramenstruik beter naar voren dan met de camera op daglicht. Het groene van de stuiken daarachter wordt weer teveel geneutraliseerd in de AWB

Het grote probleem is, dat bij elke foto door de AWB een unieke witbalans instelling heeft gekregen. de ene zit op 4000K, de andere op 4400K of zelfs 7000K. Het springt min of meer heen en weer terwijl de foto’s toch achter elkaar gemaakt zijn. Wat de AWB kiest is in veel gevallen beïnvloed door de kleur van het onderwerp in plaats van het bestaande licht. Het resultaat is dus het wegvangen van het sfeervolle licht waardoor er iets veel te neutraals achter blijft.

Over smaak valt natuurlijk niet te twisten; ik kan me voorstellen dat voor sommigen de voorkeur uitgaat naar de weergave met de AWB of misschien ergens in het midden. Maar het valt niet te ontkennen dat in sommige gevallen de weergave er compleet naast zit. Door te kiezen voor een vaste instelling wordt het kleurverloop door de serie heen veel consequenter waardoor er eenheid ontstaat en een eventuele gewenste correctie makkelijker zal worden. De basis is simpelweg constant.

Dit werkt voor mij persoonlijk het prettigste. En mocht er een foto tussen zitten die niet helemaal naar smaak is, zoals bijvoorbeeld de laatste twee uit de bovenstaande serie, dan hoef ik maar in twee foto’s de witbalans aan te passen in plaats van tien foto’s.

Waarom daglicht

De reden waarom ik ervoor kies om de camera op “daglicht” in te stellen is heel eenvoudig. Ik heb mijn fotografie wortels in het analoge tijdperk; een tijd dat er met negatief film en diafilm werd gefotografeerd. We hadden toen vrijwel geen keuze in ‘witbalans’: alle fotorolletjes die je in een winkel  vond waren daglichtfilm. Er bestond wel zoiets als kunstlicht film, maar die kun je vaak alleen op bestelling krijgen. De enige voorkeur in kleurtoon van de film was het kiezen voor een bepaald merk. Kodak gaf wat gelere tinten (neutraal), Fuji leunde tegen het groen aan (warm) en bij Agfa voelde de foto’s wat blauwer (koel). Maar ondanks dat bleef je met daglichtfilm fotograferen, of het nu in de schemering was, of tijdens de warme kleuren van een zonsondergang. Door nu continu met de witbalans op “daglicht” te fotograferen bereik ik min of meer hetzelfde als vroeger, uit de tijd van de fotorolletjes. En dat bevalt me uitstekend.

Niet alleen maar daglicht

Natuurlijk gebruik ik ook andere witbalans instellingen. Er zijn altijd gelegenheden dat de instelling “daglicht” simpelweg niet werkt en niet het gewenste resultaat oplevert. Een heel voor de hand liggende situatie is zonder flits fotograferen in een omgeving met alleen kunstlicht. In die situatie zal de camera op “kunstlicht” gezet moeten worden, wat neerkomt op ongeveer 2000K  – 2700K. Ook hier geld dat de AWB de witbalans elke foto opnieuw bepaald en dus niet constant hetzelfde is. en dat terwijl het kunstlicht niet van kleur veranderd zoals het ontwaken van de dag zoals ik in mijn voorbeelden liet zien.

Maar ook nachtfotografie vereist een andere witbalans instelling. Hiervoor is een witbalans instelling nodig die varieert tussen de 3400K en 4000K, wat geheel afhankelijk is van de hoeveelheid kunstlicht die aanwezig is.

        

Over het algemeen is het bijzonder moeilijk om een juiste witbalans te vinden wanneer kunstlicht en natuurlijk licht samen komen. De twee bovenstaande foto’s laten zien wat er gebeurd. Bij de linker, waar de witbalans op 3400K staat, is de lucht onwerkelijk blauw en het kasteel mooi neutraal van kleur. De rechter, met de witbalans rond de 4000K, is de kleur van kunstlicht duidelijk aanwezig maar blijft de foto een meer natuurlijke uitstraling houden omdat de lucht geen onwerkelijk blauwe kleur heeft. Ook in deze situaties heb ik geen vertrouwen in de AWB en kies ik heel bewust voor een witbalans instelling. Hierdoor blijft de fotoserie gelijk van kleur waarbij ik later altijd bij kan regelen indien nodig.

AWB is onvoorspelbaar

Wat ik nog wil vertellen over de AWB is dat het resultaat erg afhankelijk van de gebruikte software is. De bovenstaande voorbeelden zijn bewust gefotografeerd met AWB ingesteld op de camera. Wanneer ik de AWB door bijvoorbeeld Lightroom laat bepalen is het resultaat compleet verschillend dan wat een Canon camera instelt. Ik kan me voorstellen dat de resultaten van andere camera merken en software pakketten ook van elkaar kunnen verschillen.

De AWB in de camera verschilt niet veel van de witbalans op daglicht. Maar de optie AWB in Lightroom levert een totaal ander resultaat op.

Hiermee is het direct duidelijk dat de interpretatie van een witbalans voor een foto compleet afhankelijk is van de gebruikte software in combinatie met je onderwerp. Dat maakt het uiteindelijk resultaat volkomen oncontroleerbaar en is het aan de fotograaf om te beoordelen of de instelling naar wens is. Door met één vaste witbalans instelling te fotograferen voorkom je ongewilde of ongewenste interpretaties.

Een kwestie van smaak

Natuurlijk is alles een kwestie van smaak. En een kwestie van wat je als fotograaf het prettigste vindt. Dit artikel is dan ook niet bedoelt om de Auto Wit Balans af te doen als slecht of onbetrouwbaar, maar puur om te laten zien hoe ik te werk ga om mijn de uitstraling van mijn resultaten zo consequent mogelijk te houden. Bovendien, doordat ik fotografeer in RAW bestandsformaat heb ik altijd nog de mogelijkheid om te corrigeren als het me niet bevalt.

 

 

 

4 Thoughts on “Gebruik van witbalans

  1. Martin Speetjens on 17/03/2015 at 12:31 pm said:

    Helder verhaal. Zelf gebruik ik altijd AWB van de camera. Dit, omdat ik vergeet om het terug te zetten. Wanneer je altijd de instelling daglicht gebruikt dan hoef je niets terug te zetten. Aanpassen achteraf zoals ik nu doe kan altijd nog wanneer het nodig is.
    Voor mij is het dus een goede tip die ik zeker zal gaan uitproberen.

  2. Frans Visser on 17/03/2015 at 1:14 pm said:

    Goed verhaal. Ik zet zelf meestal mijn balans ook op het zonnetje. Ik fotografeer altijd in RAW en bij flitsen met mijn Canon 600D heb ik een veel beter vertrekpunt bij het digitaal ontwikkelen door ook “daglicht”te gebruiken.

  3. Eef Velthorst on 28/11/2016 at 4:58 pm said:

    Beste Nando,

    En wat gebeurt er als je de witbalans op de camera op een bewolkte dag op “”bewolkt” zet?
    Wat is het verschil tussen een “”zon”” en “”bewolkt””.

    Met vriendelijke groet,

    Eef.

    • Hallo Eef,

      Witbalans geeft een foto een kleurtoon. Hoe lager de kleurtemperatuur, hoe blauwer een foto wordt. Hoe hoger de kleurtemperatuur, hoe geler/oranje de foto wordt. Het eerste wordt als koud ervaren, de tweede als warm. “Zon” komt overeen met ongeveer 5200K. Bewolkt is vaak rond de 7000K en dus warmer van kleur. Stel je de camera in op bewolkt, dan zullen de foto’s er warmer uitzien, meer naar het geel/oranje toe.
      Waar je de witbalans het liefst op zet is een kwestie van smaak. Fotografeer je in RAW? Dan kun je een witbalans in je workflow nog altijd aanpassen.

Leave a Reply to Eef Velthorst Cancel reply

%d bloggers like this: