nandoonline

Een avond sterren fotograferen

Een onverwacht heldere avond. Daar heb ik gebruik van gemaakt. Op 29 december was eindelijk de gelegenheid om ‘mijn’  boom op de foto te zetten tegen een hemel vol sterrensporen. Het is in deze tijd van het jaar vroeg donker dus ik kon vroeg op pad. Gewapend met mijn camera’s, statieven en een stoel om het wachten te veraangenamen ben ik op pad gegaan. Niet alleen om de lang geplande sterrensporen te fotograferen, maar ook voor een nieuwe poging om het sterrenstelsel Andromeda op de foto te zetten. Helaas had ik mijn EOS 5Dmk3 nodig voor de sterrensporen waardoor ik aangewezen was op de EOS 1Dmk3. Daardoor kon ik helaas geen gebruik maken van de uitstekende ISO prestaties van de 5D voor het fotograferen van het Andromeda sterrenstelsel.

De lang geplande sterrensporen bij ‘mijn’ boom: 50 minuten lang foto’s maken van 30seconden (5Dmk3 + 15mm fisheye): zo lang tot de condens optrad.

Terwijl de camera voor de sterrenporen elke 30 minuten een foto maakte (tot er condens op het objectief ontstond) ben ik aan de slag gegaan om Andromeda  op de foto te zetten. Omdat ik geen beschikking heb over volgapparatuur ben ik aangewezen op korte sluitertijden. Anders ontstaan er sterrensporen. Met de 600-regel is eenvoudig uit te rekenen wat de maximale sluitertijd is. Ik heb gekozen voor een EF135mm f/2L objectief omdat een stop lichtgevoeliger is dan mijn 70-200mm objectief. De maximale sluitertijd wordt in dat geval 3,5 seconde. Met die wetenschap heb ik de camera ingesteld en ben ik gaan fotograferen. Dat leverde in totaal 176 foto’s op van 3,2sec met f/2 en ISO3200.

Een van de 176 foto’s van de Andromedanevel: ISO3200, f/2, 3,2sec

De bovenstaande foto is een van de 176 onbewerkte RAW bestanden. Het sterrenbeeld is duidelijk zichtbaar, maar details zijn er niet. Een langere belichtingstijd moet deze details zichtbaar kunnen maken. De 176 foto’s, die er ogenschijnlijk allemaal hetzelfde uitzien, kunnen met speciale software, die de beweging van de sterrenhemel corrigeert, gestapeld worden. Dit programma is Deep Sky Stacker, dat ik ook al eens genoemd heb in mijn tutorial voor sterrensporen. Hiermee wordt een 32bit TIFF fotobestand gemaakt dat een virtuele belichtingstijd heeft van 176 x 3,2 sec.  In totaal dus 9 minuten en 23,2 seconden.

Het verwerken van zoveel RAW foto’s neemt een aanzienlijke tijd in de beslag. Het is dan ook niet een kwestie van foto’s laden en even wachten. Voor deze foto heeft het programma Deep Sky Stacker (DSS) een uur nodig gehad (is natuurlijk wel afhankelijk van de snelheid van je computer) waarbij de verplaatsing van de sterren tussen elke foto gecorrigeerd wordt. Het resultaat dat DSS ten slotte laat zien is echter niet klaar. Dit 32bit TIFF bestand moet eerst een post-processing ondergaan in een fotobewerkingsprogramma. Ik gebruik hiervoor Photoshop.

Een screenshot van Deep Sky Stacker met de onbewerkte 32bit afbeelding van Andromeda. Nog niet bepaald de foto die gewenst is.

Ik ga geen uitgebreide handleiding geven van het verwerken van dit soort bestanden. Het is een complexe verwerking waarbij elke soort post-processing een ander resultaat oplevert of op kan leveren.

Iets waarbij zeker rekening mee gehouden moet worden is de lichtvervuiling. Doordat er zoveel licht verzameld wordt, zal de lichtvervuiling ook sterker aanwezig zijn. Er zijn trucjes om deze te corrigeren, maar het levert ook meteen een kwaliteitsafname van de foto op. Deze fotosessie heeft dit ook weer heel duidelijk gemaakt. Zowel in de foto van de sterrensporen als de onderstaande foto van de sterrenhemel op deze avond laat duidelijk de invloed van de omliggende dorpen en steden zien. Het is dus belangrijk om een zo donker mogelijke omgeving te vinden. De Strabrechtse Heide is dat geenszins.

De sterrenhemel van Orion aan de Zuidoostelijke hemel: veel lichtvervuiling dat funest is voor goede deepsky fotografie

Gelukkig staat Andromeda bijna in het zenith, waar de lichtvervuiling minimaal is (maar nog altijd merkbaar). Het resultaat uit Deep Sky Stacker heb ik op verschillende manieren door Photoshop gehaald. Ik heb bij een van de pogingen al een bewerking toegepast bij het omzetten van de 32bit afbeelding naar een werkbare 16bit afbeelding; een manier zoals ik in het verleden ook heb toegepast en redelijke resultaten opleverde. Maar voor de verandering heb ik ook een keer de 32bit onbewerkt overgezet naar 16bit om vervolgens alles in Photoshop toe te passen. Voor het eerst ben ik aan de slag gegaan met een handmatige correctie van de lichtvervuiling (iets wat ik in het verleden eens uitgeprobeerd heb met behulp van de Photoshop plugin GradientXTerminator) zoals in verschillende tutorials beschreven staat.

     

Wat een programma als GradientXTerminator kan doen met lichtvervuiling laten de twee bovenstaande (oude) foto’s zien. De ene is zonder correctie, de andere met correctie. De methode heeft zijn beperkingen, natuurlijk, maar is bijna onmisbaar in een land als Nederland waar lichtvervuiling eerder regel dan uitzondering is. De foto’s van Andromeda hebben een dezelfde bewerking ondergaan, maar handmatig en stap voor stap uitgevoerd.

En wat is het resultaat geworden van alle pogingen om de Andromeda nevel op de foto te krijgen? Na vele pogingen laat ik drie foto’s zien. De grootte van het sterrenstelsel is afhankelijk van hoeveel ik van de randen heb moeten wegsnijden; het resultaat van het stacken.

Post Processing op de vertrouwde manier door bij omzetting van 32bit naar 16bit de belangrijkste correcties uit te voeren

Rechtstreekse omzetting van 32bit naar 16bit en verdere post Processing in Photoshop

Tweede poging in Photoshop

Eenvoudige omzetting van 32bit naar 16bit met verder post-processing in Photoshop

De resultaten die ik heb behaald zijn niet elke keer hetzelfde. Dit ligt natuurlijk (groten)deels aan het omzetten van de 32bit versie naar de 16bit versie omdat daar enorm veel beeldinformatie weggegooid moet worden. Maar ook de post-processing die volgt is uitermate belangrijk. Bij de ene keer levert het een foto met een druk sterrenveld op, de tweede keer een veel subtieler sterrenveld. De helderheid en detaillering van Andromeda varieert ook per keer. Maar waar ik nog het meest mee worstel, en waar ik nog geen gewenst resultaat mee behaald heb is de kleuren of witbalans. Veel sterren vertonen een kleurverschuiving naar het Cyaan en de kleuren van het sterrenstelsel willen nog eens variëren.

Ik heb de techniek ook toegepast op de gasnevels die in het sterrenbeeld Orion te vinden zijn. De bekendste is natuurlijk de Orion Nevel, die al met een verrekijker uitstekend te zien is. Helaas staat Orion relatief laag aan de horizon waardoor de lichtvervuiling een grotere rol speelt dan bij de foto’s van Andromeda. Kijk maar eens naar de landschapsfoto van de sterrenhemel voor de positie aan de hemel. De onderstaande foto is het resultaat van mijn bewerkingen en ik kan vol trots laten zien dat ik niet alleen de Orionnevel heb kunnen vastleggen, maar ook de (bekende) vormen van de Paardekopnevel en de Vlam nevel. Helaas zijn veel sterren onder aan de foto weggevallen door het corrigeren van de lichtvervuiling.

Een groot deel van de nevels in het sterrenbeeld Orion zoals de Orionnevel, Paardekopnevel en Vlamnevel.
127 opnames van 3,2sec, f/2, ISO3200 stacked in DSS

De resultaten van het avondje fotograferen is deels naar wens verlopen. Mijn startrails met ‘mijn’ boom in de hoofdrol is perfect uitgevallen. De deepsky fotografie is iets minder geslaagd. Of beter gezegd, ik had op (nog) betere foto’s gehoopt. Dit is deels te wijden aan de lichtvervuiling die op de Strabrechtse Heide te vinden is. Een volgende poging zal dan toch op een donkerdere plek moeten plaatsvinden. In Nederland zijn die er eigenlijk niet. Maar ik zal het moeten doen met wat ons land te bieden heeft. Nu weer hopen op een heldere hemel.

17 Thoughts on “Een avond sterren fotograferen

  1. Joost Brand on 02/01/2014 at 9:12 pm said:

    Geweldige resultaten en een even zo heldere uitleg. Kun je me uitleggen waarom je 150+ verschillende foto’s maakt om deze vervolgens te processen om voldoende licht te krijgen.
    Is het niet mogelijk om 1 en dezelfde foto te gebruiken voor en deze 150+ keer te copieren en dan te processen?

    • Die reactie had ik al van iemand verwacht, Joost. Maar dat lukt niet, je moet echt data van afzonderlijke foto’s hebben. Hoe dat precies zit heb ik ooit ergens gelezen, maar ik kan het zo even niet herinneren.

    • GJ Venhuis on 07/03/2014 at 10:32 am said:

      Volgens mij heeft het te maken met uitfilteren van ruis. Ruis is in elke opname anders en zal bij stacken elkaar opheffen. Wat uiteindelijk overblijft is een ‘heldere’ sterrenhemel (zonder ruis).

  2. Hier steken wij weer wat van op. Bedankt maar weer Nando.

  3. Fons IJpelaar on 02/01/2014 at 10:09 pm said:

    Bedankt voor deze informatie, mooie foto’s. Dit is mij nog niet gelukt. Bestevwensen voor 2014.

    • Jij ook de beste wensen.
      Het valt ook niet mee. Het fotograferen is relatief makkelijk. De post processing is een ander verhaal. Veel oefenen. Succes.

  4. Mieke on 03/01/2014 at 12:22 am said:

    Man, wat fantastisch.

  5. Jan Huijbers on 03/01/2014 at 4:42 am said:

    Schitterend Nando wat je weer laat zien en het verhaal/uitleg erbij maakt het helemaal af.
    De startrails rondom ‘jou’ boom vind ik echt super.
    Bedankt weer voor je avondje op Strabrecht en de tijd die je er nadien nog mee bent bezig geweest.

  6. Paul on 14/07/2015 at 10:37 am said:

    Beste Nando,

    Ik vroeg me af wat je zoom was in de reeks van 176 foto’s?
    En gaf ISO3200 je niet enorm veel ruis? Of maakt het niet zoveel uit of je ISO3200 of ISO400 gebruikt voor Deep Sky Stacker?

    Leuk om je verhaal te lezen!

    Gr, Paul

    • Hallo Paul,

      Dank je voor je bericht en vraag. als je goed leest zie je dat ik een Canon EF135mm f/2,0L objectief gebruikt heb. Dit is een vast brandpunt objectief en dus is 135mm ook het gebruikte brandpunt.

      Ruis hangt helemaal af van het type camera en de manier van belichting. De moderne generatie camera’s kunnen steeds beter met ruis overweg waardoor ISO waarden van 6400 al bruikbaar worden. Een bijkomend voordeel is de manier hoe DSS met de foto’s om gaat. Door het stapelen en middelen van de foto’s (want dat is wat er gebeurt) wordt elke vorm van willekeurige ruis eruit gefilterd. Het eindresultaat zal dus altijd minder ruis bevatten dan elk van de uitzonderlijke foto’s.

  7. Paul on 14/07/2015 at 1:36 pm said:

    Bedankt voor je snelle reactie!
    Sorry, daar heb ik inderdaad helemaal overheen gelezen.

    Ik ga het binnenkort ook proberen! Hoop dat ik met mijn D3200 op een ISO van 1600 een mooi resultaat krijg.. :) Bedankt voor je toelichting!

  8. Pingback: Sterrenfotografie zonder ruis | nandoonline

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)

Post Navigation

%d bloggers like this: