Een cropsensor voor landschapsfotografie

Een landschapsfotograaf fotografeert over het algemeen het liefst met een fullframe camera. Het biedt vaak een voordeel in ruisniveaus ten opzichte van cropsensoren (bij hoge ISO waarden), en het geeft de mogelijkheid tot een enorme resolutie omdat er meer pixels op de sensor passen.

Er heerst (helaas nog steeds) het beeld dat een fullframe sensor noodzakelijk is om professioneel te fotograferen, of om als serieuze amateur herkenbaar te zijn. Hoewel de fullframe camera’s de afgelopen jaren uitsluitend in het duurdere prijssegment te vinden waren, zakken de prijzen voor deze camera’s relatief snel en komen ze ook voor de kleinere beurs binnen handbereik.

Fullframe camera's; de spiegelreflex en de mirrorless met een fullframe beeldsensor van 24x36mm. Ideaal voor landschappen, of toch niet?
Fullframe camera’s; de spiegelreflex en de mirrorless met een fullframe beeldsensor van 24x36mm. Ideaal voor landschappen, of toch niet?

 

Een fullframe sensor heeft één heel groot voordeel ten opzichte van een cropsensor: een betere mogelijkheid tot een hele kleine scherptediepte. Hierdoor wordt het heel eenvoudig om een onderwerp uit de omgeving te isoleren. Dit wordt heel veel toegepast in portretfotografie, waar bovendien bij voorkeur een langer brandpunt gebruikt wordt om het effect van scherptediepte te versterken. Een model komt daardoor los van de omgeving waarmee de foto een soort 3D effect krijgt. Ook het “wegdrukken” van een afleidende achtergrond is mogelijk zodat de foto meer rust uit straalt.

Een hele kleine scherptediepte is goed te behalen met een grote sensor. De omgeving kan daardoor wel aanwezig zijn, maar niet storen. (85mm @ f/1,8 op Canon EOS 5D mark III fullframe))
Een hele kleine scherptediepte is goed te behalen met een grote sensor. De omgeving kan daardoor wel aanwezig zijn, maar niet storen. (85mm @ f/1,8 op Canon EOS 5D mark III fullframe))

 

Hoe langer je brandpunt is, hoe makkelijk het is om een (extreem) kleine scherptediepte te bereiken. Die hele kleine scherptediepte is daarentegen heel moeilijk, of zelfs onmogelijk, om met een groothoek te behalen. Zonder hier op de technische details en natuurkundige wetten in te gaan kan gesteld worden dat de scherptediepte van een groothoek van nature al heel groot is. Dit is goed nieuws voor landschapsfotografen die graag met een ultragroothoek fotograferen en alles van dichtbij tot oneindig scherp in beeld willen krijgen. Dat is ook de reden waarom vaak geadviseerd wordt om een ultragroothoek voor landschappen te gebruiken, al dan niet met gebruik van de hyperfocale afstand.

Maar… als een kortere brandpuntsafstand altijd een grotere scherptediepte zal opleveren, is het dan niet beter om een cropsensor te gebruiken?

Als je met een cropcamera dezelfde beeldhoek wilt fotograferen als met een fullframe camera zul je een korter brandpunt moeten kiezen. Dus, in plaats van een 16mm op een fullframe zal het nodig zijn om een 10mm brandpunt op een 1,6 cropcamera te zetten wanneer de beeldhoek hetzelfde moet zijn. Dit betekent dan ook automatische een grotere scherptediepte, indien het diafragma natuurlijk hetzelfde blijft. Met andere woorden, het wordt alleen maar eenvoudiger om alles van voor tot achteren scherp in beeld te krijgen.

Hyperfocale afstand is ingesteld om alles van voor tot aan de horizon scherp in beeld te krijgen (20mm brandpunt op een EOS 5D mark IV fullframe met f/16)
Hyperfocale afstand is ingesteld om alles van voor tot aan de horizon scherp in beeld te krijgen (20mm brandpunt op een EOS 5D mark IV fullframe met f/16)

 

Laten we een praktijkvoorbeeld bekijken. De bovenstaande foto, van het het strand bij Unstad op Lofoten, is gemaakt met 20mm brandpunt op een fullframe. Om zoveel mogelijk scherp in beeld te krijgen zal bij diafragma f/16 de afstand op 0,85 meter ingesteld moeten worden (hyperfocale afstand). Dan is alles van 77 centimeter afstand tot oneindig scherp.

Wanneer ik in hetzelfde geval een 1,6 cropcamera gebruik en ik wil exact dezelfde beelduitsnede hebben, dan zal ik een 12,5mm brandpunt moeten gebruiken (20mm gedeeld door de cropfactor). In dat geval komt de hyperfocale afstand bij f/16 uit op 0,53 meter. Met die instelling krijg ik alles van 49 centimeter tot oneindig scherp in beeld.

(bron: http://www.dofmaster.com/dofjs.html)

Toegeven, het verschil is niet verschrikkelijk groot, maar het kleine beetje extra scherptediepte kan het verschil maken tussen alles scherp, of net niet alles helemaal scherp.

Met een 1,5 cropcamera zoals de Fujifilm X-pro2 is het eenvoudiger om alles van dichtbij tot oneindig scherp in beeld te krijgen, dan met een fullframe camera
Met een 1,5 cropcamera zoals de Fujifilm X-pro2 is het eenvoudiger om alles van dichtbij tot oneindig scherp in beeld te krijgen, dan met een fullframe camera, onder voorwaarde dat de beeldhoek gelijk blijft, net als de afstand tot je onderwerp.

 

Dat alles betekent in feite dat een fullframe sensor een grotere scherptediepte kan bereiken dan met een middenformaat camera, en een cropcamera een grotere scherptediepte dan met een fullframe sensor.

Vanuit dit perspectief gezien zal de fotograaf die een landschap maximaal scherp in beeld wil hebben misschien beter af kan zijn met een camera voorzien van een kleine sensor. Dit vergelijk gaat natuurlijk alleen op wanneer de afstand tot het onderwerp en de beeldhoek die gewenst is, absoluut gelijkt blijft. Speel je echter ook graag met hele kleine scherptedieptes, dan is de grotere sensor toch wel weer in het voordeel.

Een opname met een camera voorzien van een cropfactor 2. Met 12mm en f/8 loopt de maximale scherptediepte van 1,07 meter tot oneindig wanneer er op 1,21 meter wordt scherpgesteld. Voor dezelfde beeldhoek op een fullframe sensor is 24mm nodig. In dat geval loopt de maximale scherptediepte van 1,94 meter tot oneindig
Een opname met een camera voorzien van een cropfactor 2. Met 12mm en f/8 loopt de maximale scherptediepte van 1,07 meter tot oneindig wanneer er op 1,21 meter wordt scherpgesteld. Voor dezelfde beeldhoek op een fullframe sensor is 24mm nodig. In dat geval loopt de maximale scherptediepte van 1,94 meter tot oneindig. 

 

Mocht de hyperfocale afstand niet voldoende zijn om je hele beeld scherp op de foto te krijgen, dan bestaat er natuurlijk altijd de mogelijkheid tot focus stacking, een techniek waarbij de scherpstelafstand in een reeks foto’s per foto aangepast wordt, om vervolgens deze foto’s samen te voegen tot één enkel beeld. Er zijn camera’s die deze functie ingebouwd hebben, waaronder de door mij onlangs geteste Panasonic Lumix DC-G9, een camera met een cropfactor van 2.


Voor een meer inhoudelijke uitleg over scherptediepte verwijs ik graag door naar mijn artikelen over scherptediepte en over de cropfactor.

 

 

 

3 Replies to “Een cropsensor voor landschapsfotografie”

  1. Hoi Nando,

    Prachtig uitgelegd.
    Ik wilde net denken: maar je kunt toch ook stacken met Fullframe camera? (Iets meer werk dan achter de computer).
    Maar in de laatste alinea van dit artikel gaf je dit aan

    Vraag:
    Als ik 5 foto’s met de functie meervoudige belichting neem en per foto mijn scherpstelveld verleg dan vloeit de camera dit aantal foto’s ook samen tot een volledig scherpe foto?

    Hartelijke groet
    Mieke

    1. Dank je voor je reactie, Mieke.
      Focus stacking heb ik nog nooit gedaan of geprobeerd, uitgezonderd met de Lumix DC-G9 (een voorbeeld staat in dat artikel). De manier om meerdere beelden met meervoudige belichtingen samen te voegen zal niet werken. De camera voegt de volledige foto samen/over elkaar. Wanneer je de scherpte per foto verlegt krijg zal scherpte en onscherpte door elkaar heen lopen. Alleen als er een echte focus-stacking functie op de camera zit werkt het, net als de Lumix van Panasonic.

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)