Het nut van UV filters

Vroeger, in het analoge tijdperk, koos je voor een filter om te zorgen dat het ultraviolette licht de kleuren van je foto niet zou beïnvloeden. Dit was het UV-filter of het skylight filter, en als het op een objectief geplaatst werd kwam het er vrijwel nooit meer af. Hoewel het ook enige bescherming tegen stof en vuil, werd een filter zeker niet om die reden geplaatst.

Vroeger, dan was je verstandig om een UV filter te plaatsen. Dat kwam de kwaliteit van je foto's ten goede.
Vroeger, lang geleden. In die tijd was je verstandig om een UV of skylight filter te plaatsen want dat kwam de kwaliteit van je foto’s ten goede.

 

Tegenwoordig is het gebruik van een UV of skylight filter niet meer nodig omdat de moderne objectieven de beste coating hebben die je je maar kunt wensen. Het wordt voornamelijk gebruikt als extra bescherming voor het kostbare objectief. Je moet er niet aan denken dat het voorste lenselement beschadigd raakt door een onfortuinlijke aanvaring met een hard object, of dat er alleen al stof of vuil op komt. Het idee is vaak dat je beter een filter kunt schoonmaken dan het kwetsbare glas van het objectief zelf.

Het filter zorgt ervoor dat vuil, stof of water niet op je frontlens terecht komt. Schroef het eraf om het schoon te maken.
Het filter zorgt ervoor dat vuil, stof of water niet op je frontlens terecht komt. Schroef het eraf om het schoon te maken.

 

Of het nodig is om een front lenselement extra bescherming te geven is twijfelachtig.  Fabrikanten zorgen er namelijk voor dat dit glas erg hard is en krasbestendig. Het kan een stootje hebben, veel meer dan een beschermend filter, en het kan zeker vuil en stof weerstaan. Sommige objectieven hebben zelfs een speciale coating dat water “afstoot” waardoor er geen druppels op het glas blijven liggen. Zo lang je geen extreem gekke dingen doet, objectieven laat vallen, of een zonnekap gebruikt. zal een filter ter bescherming niet nodig zijn. Extreme (groothoek) objectieven en fisheye objectieven hebben niet eens de mogelijkheid tot het plaatsen van een filter, en dat terwijl je zou verwachten dat het uitstekende bolle glas juist extra kwetsbaar is.

 

Bij een objectief zoals de Canon EF11-24mm f/4L kun je geen filter ter bescherming plaatsen, en dat terwijl de kans groter is om het glas te beschadigen dan met een regulier objectief. Gelukkig is het glas hard en de coating nog harder.
Bij een objectief zoals de Canon EF11-24mm f/4L kun je geen filter ter bescherming plaatsen, en dat terwijl de kans groter is om het glas te beschadigen dan met een regulier objectief. Gelukkig is het glas en coating zo hard dat het beter beschermt dan wat een filter zou kunnen.

 

Een hard front lenselement wil niet zeggen dat het niet kan beschadigen. Het is belangrijk om altijd op te letten, en het lot moet je niet tarten zoals ik ooit eens gedaan heb. Bij het over een sloot springen ging dit niet helemaal goed waardoor mijn 24-70mm objectief een harde aanvaring met asfalt had. Het resultaat was een deuk in het voorste metalen deel van het objectief, daar waar de filterdraad zit. Verder was er niets met het objectief aan de hand. Maar ik kon er geen filters meer op draaien. Stel ik had een “beschermend” UV filter op dit objectief, dan was het glas in het filter ongetwijfeld gesprongen, en was het onmogelijk geweest om dit gebroken filters nog los te schroeven. Misschien zouden de scherpe stukken glas zelfs krassen op het front lenselement gemaakt hebben. Nadat ik nog enkele maanden met dat objectief gefotografeerd had, besloot ik toch om het te laten repareren zodat ik weer in staat zou zijn om mijn filtersysteem te gebruiken.

Deze korte ervaring laat zien dat een beschermend filter niet altijd de bescherming biedt die je ervan zou verwachten. In het geval van vallen zou een zonnekap meer bescherming geboden hebben (maar die had ik er niet op omdat ik net een grijsverloopfilter gebruikt had).

Er zijn nog een aantal andere nadelen aan die beschermende UV-filters. Een daarvan is een verhoogde kans op flares. Fabrikanten van objectieven zorgen vaak voor goede coatings om de kans op flares zo klein mogelijk te maken. Vervolgens plaats je een extra glaasje voor je objectief dat (vaak) niet voorzien is van dergelijke anti-reflecterende coatings. Vooral bij avond- en nachtfotografie in de stad is de kans op flares met een filter op je objectief vele malen groter.

Een B+W en een Hoya UV filter. Kies voor een goede kwaliteit wanneer je er gebruik van wilt maken.
Een B+W en een Hoya UV filter. Kies voor een goede kwaliteit wanneer je er gebruik van wilt maken.

Natuurlijk zullen er UV-filters zijn die een hele goede coating hebben, en kwalitatief heel erg goed zijn. Dat zijn vaak ook dure filters. Wil je graag een filter ter bescherming gebruiken, zorg dan voor een kwalitatief heel goed filter. Die zijn misschien een stuk duurder, maar bedenk dat als je een objectief van €2000 koopt, je er geen filter van €10 op wilt hebben. de kwaliteit van het objectief wordt ten slotte bepaald door het het slechtste stukje glas. Denk maar aan het spreekwoord: “een ketting is zo sterk als zijn zwakste schakel.

Een ander nadeel aan filters is het verhoogde risico voor condens. Condens, of “het beslaan van je lens” gebeurd als de temperatuur van het objectief lager wordt dan de omgevingstemperatuur. Dan condenseert er vocht op, net als op de autoruit na een koude en vochtige nacht. Een objectief is een groot massief objectief met een massa glas er binnenin. Je kunt dit als een enkel object zien, en het duurt lang voordat dit zo koud is dat het voorste lenselement beslaat. Een filter daarentegen is een dun glaasje dat er voorop geschroefd zit. Dit koelt véél en veel sneller af waardoor het soms binnen enkele minuten kan beslaan.

Een filter beslaat sneller dan de frontlens van een objectier, met een mistige foto als resultaat
Een filter beslaat veel sneller dan de frontlens van een objectief, met een mistige foto als resultaat. Ik heb het wel eens binnen vijf minuten zien gebeuren, terwijl de camera ernaast, zonder filter op het objectief, een uur zonder probleem kon fotograferen

 

Heeft het met al die nadelen nog wel zin om een UV filter of protection filter, zoals het tegenwoordig ook wel genoemd wordt, op je objectief te plaatsen? Zelf doe ik het helemaal niet meer, zeker niet meer nadat een UV-haze filter van het merk B+W zo vast op mijn 70-200mm objectief zat, dat het met geen mogelijkheid mee lost te draaien was. Althans… bijna, want uiteindelijk is het wel gelukt.

Maar dat is misschien te kort door de bocht. Stel je heb een groothoekzoom objectief waarbij de frontlens bij het zoomen in de objectiefkoker zelf beweegt. Dan is een objectief ondanks een eventuele spatwaterdichtheid niet helemaal afgesloten. Alleen met een filter zorg je ervoor dat er echt bijna geen vocht binnen in de lens terecht komt. Het biedt in dat geval nèt dat beetje extra bescherming dat je nodig hebt om het objectief echt spatwaterdicht te maken.

Hoewel het objectief niet groter of kleiner wordt, beweegt de frontlens wel. Hier zou vocht binnen kunnen komen, wat een UV filter moet voorkomen. Een objectief als dit is dus ook alleen met UV filter spatwaterdicht.
Hoewel het objectief niet groter of kleiner wordt, beweegt de frontlens wel. Hier zou vocht binnen kunnen komen, wat een UV filter moet voorkomen. Een objectief als dit is dus ook alleen met UV filter spatwaterdicht.

 

Mijn advies voor UV of protection filters is het volgende.

Gebruik het in principe niet; het kan de kwaliteit van het beeld verminderen, sneller flares veroorzaken, sneller beslaan en het biedt nauwelijks of geen extra bescherming bij het vallen of stoten.

Echter, in het geval van natte weersomstandigheden of aan zee kan het je objectief niet alleen de frontlens beschermen, maar in het geval van sommige objectieven de spatwaterdichtheid garanderen. In dat geval is het verstandig om er toch een te gebruiken, maar wel een die een goede kwaliteit heeft.

Maar… voel je je gewoon prettiger om een filter ter bescherming op je objectief te plaatsen, doe dat dan vooral. Het is natuurlijk beter om zonder zorgen te fotograferen dan wanneer je je continu zorgen maakt. Hou alleen de nadelen in gedachten.

Nog een drietal tips

Bij fotograferen aan zee kan een filter erg handig zijn. Met een met (zout) water besproeid filter op je objectief kun je gewoon een compositie te maken, waarna het er snel even afgehaald kan worden voor de foto, om het er vervolgens weer snel erop te plaatsen. Het voorkomt dat je door een waas heen moet fotograferen, of dat je continu de front lenselement moet schoonmaken.

Is je filter vuil geworden door barre weersomstandigheden, haal het er even kort vanaf als je de foto wilt maken om het vervolgens weer te plaatsen. Zo hou je de frontlens zo schoon mogelijk.
Is je filter vuil geworden door barre weersomstandigheden, haal het er even kort vanaf als je de foto wilt maken om het vervolgens weer te plaatsen. Zo hou je het front lenselement zo schoon mogelijk.

 

Wanneer je andere filters gebruikt zoals grijsfilters of grijsverloop filters, haal dan een UV of protectie filter eraf. Het filter kan zorgen voor vignetering omdat de filters te ver vooruit steken. Dit geldt natuurlijk ook als je een systeemfilterhouder bovenop een filter schroeft. Zeker met groothoek en ultragroothoek moet je hiervoor oppassen.

Pas op met meerdere filters plaatsen (stacking) want dan kunnen de randen in beeld komen. Twee UV filters zoals in dit voorbeeld is onzin, maar een UV filer en polarisatiefilter, of een UV en grijsfilter zou wel aannemelijk zijn.
Pas op met meerdere filters plaatsen (stacking) want dan kunnen de randen in beeld komen. Twee UV filters zoals in dit voorbeeld is onzin, maar een UV filer en polarisatiefilter, of een UV en grijsfilter zou wel aannemelijk zijn.

 

Hou je van softfocus effecten, smeer dan wat vaseline of gel op een UV filter, waarbij het midden vrij gehouden wordt. Dit kan hele dromerige effecten veroorzaken. Onder de handwarme kraan kan de vaseline of gel er weer makkelijk afgewassen worden.

Vaseline of gel kan gebruikt worden om een softfocus foto te maken. Je kunt cirkels maken, of strepen, of.... laat je fantasie de vrije loop.
Vaseline of gel kan gebruikt worden om een softfocus foto te maken. Je kunt cirkels maken, of strepen, of…. laat je fantasie de vrije loop.

3 Replies to “Het nut van UV filters”

  1. Zoals altijd een zeer informatief en objectief artikel.
    Ik heb er nooit geen beschermingsfilters op.
    Meteen afgeklopt dat het altijd goed gaat.
    Die tip van het strand, filter er op en even eraf, is slim. Dat zout wil ik er ook niet op.

    Wat UV betreft: ik heb ooit gehoord dat behalve de supergoede coatings tegenwoordig, ook de sensor eigenschappen heeft om uv licht te weren.
    Is dat zo?

    Laatste vraag: ik gebruik nog weleens een oude Tokina 17 mm op de D800. Van 1975.
    Dat lensje heeft geen coating zoals tegenwoordig bij de dure lenzen.
    Zou jij dan hier wel een uv filter opzetten?
    Of filtert de sensor dat dan weg?

    Dank voor evt. antwoord.

    Mieke

    1. Een goed punt, dat van de sensor. Er zit bij veel sensoren een filter voor, maar ik durf zo niet te zeggen wat dit filter allemaal tegenhoudt. Een deel UV zeker, maar ook zeker infrarood. Sommige mensen halen zo’n filter weg (of laten het weghalen) voor die speciale IR fotografie.
      Wat betreft die Tokina, gewoon zonder gebruiken als je dat altijd al hebt gedaan. Indien je resultaten naar wens zijn, dan is het toch goed?

      1. Hai Nando, ik vind de wolken meestal niet zo mooi. Kleuren zijn beetje 70er jaren. Misschien hoort dat ook bij de eigenschappen van deze lens.
        (Wat ik overigens wel weer leuk vind)

        Maar daarom dacht ik dat dit mogelijk veroorzaakt werd door het ontbreken van zo’n dure coating.

        Voor de rest wel behoorlijk scherp lensje.
        Ik denk dat ik toch eens een goed uv filter erop zet om het verschil te bekijken.
        Leuke test.

        Dankjewel.

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)