nandoonline

Het verschil tussen vliegtuigen, satellieten en vallende sterren

Met de sterrenregens die tijdens de zomermaanden te zien zijn worden er weer veel foto’s gemaakt in de hoop die mooie vallende sterren vast te leggen. Dat valt in Nederland niet mee vanwege de lichtvervuiling. Maar ben je op een van de ‘donkere’ locaties die nog in Nederland te vinden zijn, dan is het fotograferen van die vallende sterren redelijk goed te doen. Met een beetje geluk, en de juiste instellingen (kijk daarvoor op mijn blogbericht http://www.nandoonline.com/?p=4353).

Veel van die geslaagde foto’s verschijnen vervolgens op Facebook of op de verschillende fotosites. Helaas zijn het in veel van die gevallen geen vallende sterren die op de foto te zien zijn. Helaas. Maar wat zijn het dan wel en hoe herken je hetgeen wat je op de foto vastgelegd hebt? Laat ik de mogelijkheden eens op een rijtje zetten.

Het lijken veel meteorieten of vallende sterren in deze foto, maar het is er in werkelijkheid maar eentje. De rest is allemaal man made: satellieten (twee iridium flares en een normale satelliet) in een baan rond onze Aarde. (compilatie van 3 opnamen tijdens de Perseïden in 2015)

Het lijken veel meteorieten of vallende sterren in deze foto, maar het is er in werkelijkheid maar eentje. De rest is allemaal man made: satellieten (twee iridium flares en een normale satelliet) in een baan rond onze Aarde. (compilatie van 3 opnamen tijdens de Perseïden in 2015)

Geen vallende sterren

Alles wat in een rustig tempo over de nachtelijke hemel beweegt is geen vallende ster. Zo simpel kun je het stellen. Kun je er ononderbroken naar blijven kijken, dan zie je iets wat door mensen gemaakt is (of misschien een zeldzame keer niet, als je in marsmannetjes gelooft).

Vliegtuigen

Er vliegen veel vliegtuigen over Nederland (en de rest van de wereld wat dat betreft). Soms vliegen ze laag met landingslichten aan en hoor je de motoren. Vaker vliegen ze hoog, onhoorbaar maar onmiskenbaar. Je herkent ze door de knipperlichten aan de vleugels en staart. Soms met zichtbaar rode en/of groene knipperlichten naast een (bijna) onderbroken lichtspoor. Ze kunnen vreemde bochten maken of lijken lange tijd stil hangen in de lucht wanneer ze recht op je af komen vliegen.

Twee vliegtuigen en een satelliet in een enkele opname. Deze zijn duidelijk herkenbaar, hoewel de helderheid kan verschillen en de knipperlichten soms minder duidelijk zijn (24mm - ISO6400 - f/2,8 - t= 10sec)

Twee vliegtuigen en een satelliet in een enkele opname. Deze zijn duidelijk herkenbaar, hoewel de helderheid kan verschillen en de knipperlichten soms minder duidelijk zijn (24mm – ISO6400 – f/2,8 – t= 10sec)

Vliegtuigen gaan langzaam genoeg om op tientallen opeenvolgende foto’s te verschijnen. Zou je een sterrenspoor genereren van je foto’s, dan lopen de vliegtuig strepen en knipperlichten in lijnen door je beeld. Op een enkele foto zijn ze als korte strepen te zien, over de hele lengte met vrijwel dezelfde helderheid. Dit zijn dus geen vallende sterren.

Uitvergroting van de twee vliegtuigen en de satelliet.

Uitvergroting van de twee vliegtuigen en de satelliet.

Satellieten

De gewone satellieten. Er draaien heel erg veel van die kunstmanen (zo worden zo ook wel eens genoemd) in banen rond onze planeet. Communicatie satellieten, astronomische satellieten, spionage satellieten, weersatellieten… noem maar op. Het zonlicht verlicht zo’n satelliet waardoor ze als kleine bewegende sterretjes door de hemel bewegen. Ze zijn lichtzwak waardoor ze niet echt goed opvallen tot je ze in het oog krijgt, er zijn geen knipperlichtjes bij te zien en ze bewegen redelijk snel met constante snelheid.

Een satelliet. Op het eerste oog lijkt het een vallende ster. Kijk daarom altijd naar de serie foto's: een satelliet staat op meerder beelden (Enkele foto, 15mm - ISO6400 - f/2,8 - t=15sec)

Een satelliet. Op het eerste oog lijkt het een vallende ster. Kijk daarom altijd naar de serie foto’s: een satelliet staat op meerder beelden (Enkele foto, 15mm – ISO6400 – f/2,8 – t=15sec)

Heel soms veranderen de satellieten van helderheid, wat vaak komt door de rotatie van die satellieten. Dat helderheidsverloop is heel geleidelijk en ook regelmatig. Je ziet satellieten als korte rechte streepjes op je foto verschijnen, mits ze helder genoeg zijn. En ze staan op meerdere foto’s achter elkaar.

Twee satellieten en een vliegtuig (links). Het verschil is duidelijk te zien. Dit zijn zeven foto's van 15sec samengevoegd om het spoor van de satelieten zichtbaar te maken

Twee satellieten en een vliegtuig (links). Het verschil is duidelijk te zien. Dit zijn zeven foto’s van 15sec samengevoegd om het spoor van de satellieten zichtbaar te maken

Uitvergroting van een van de satellieten (rechts) en een vliegtuig (rechts)

Uitvergroting van een van de satellieten (rechts) en een vliegtuig (rechts)

Deze satellieten worden heel vaak aangezien voor vallende sterren, maar dat zijn het dus duidelijk niet.

Iridium flares

Dit zijn ook satellieten, maar dan uit de Iridium serie. Ze zijn onopvallend, tot het zonlicht in de zonnepanelen reflecteert. Dan kunnen ze plotseling heel erg helder worden. Helderder dan welke ster of planeet aan de hemel dan ook. Iridium flares duren vaak tussen de 20 en 90 seconden en je ziet ze geleidelijk in helderheid toenemen, en vervolgens weer langzaam verdwijnen. Ze staan op meerdere foto’s achter elkaar. Ik heb hier eerder al een blogje aan gewijd (zie: Iridium flares)

Een iridium flare. Een stack van 4 foto's van elk 10 seconden. De tijd tussen het oplichten en doven duurde dus ongeveer 40 seconden

Een iridium flare. Een stack van 4 foto’s van elk 10 seconden. De tijd tussen het oplichten en doven duurde dus ongeveer 40 seconden

Een iridium flare wordt bijna altijd aangezien als een vallende ster. Helaas is dit dus niet het geval. Als je dus een ‘sterretje’ helder ziet worden en daarna vervagen, is het geen vallende ster.

Iridium flares zijn te voorspellen. Er zijn sites waar de verschijning op terug te vinden is, compleet met locatie aan de hemel, helderheid, duur, en om welke satelliet het gaat. Wil je een iridium flare fotograferen, dan kun je dit dus heel goed plannen. (http://www.heavens-above.com/)

Een dubbele iridium flare. Ze kunnen zo helder zijn dat ze duidelijk vanuit een stad te zien zijn. (15mm - ISO1000 - f/5,6 - t=5x 15 sec gestacked)

Een dubbele iridium flare. Ze kunnen zo helder zijn dat ze duidelijk vanuit een stad te zien zijn. (15mm – ISO1000 – f/5,6 – t=5x 15 sec gestacked)

ISS

Het International Space Station is niet te verwarren met wat dan ook. Het is een erg heldere ster die binnen vijf minuten van horizon tot horizon beweegt. Ook deze is voorspelbaar en de overkomst wordt soms ook in de media aangekondigd.

Een heldere ster die met grote snelheid over de hemel verplaatst is in vrijwel alle gevallen het International Space Station. (30 seconden belichting)

Een heldere ster die met grote snelheid over de hemel verplaatst is in vrijwel alle gevallen het International Space Station. (30 seconden belichting)

Wel vallende sterren

Vallende sterren zijn SNEL. Heel snel. Ze schieten de dampkring in met snelheden die tot 100,000 kilometer per uur kunnen oplopen. Vallende sterren lichten dus in een fractie van een seconde op en zijn net zo snel weer gedoofd. Als je net naar de verkeerde kant van de nachtelijke hemel kijkt mis je een vallende ster. Zelfs als je met je ogen knippert kun je een vallende ster missen.

Een nauwelijks bewerkte foto van een echte meteoor. Ze zijn voorbij in een flits (15mm - ISO6400 - f/2,8 - t=15sec)

Een nauwelijks bewerkte foto van een echte meteoor. Ze zijn voorbij in een flits (15mm – ISO6400 – f/2,8 – t=15sec)

Omdat ze zo snel zijn krijgt de camera sensor vaak geen kans krijgt om voldoende licht van deze vallende ster te ontvangen. Dat is de reden dat je ISO zo hoog mogelijk moet staan, zodat de sensor zo gevoelig mogelijk is. Heb je dat niet, dan is de vallende ster niet op de foto terug te zien, tenzij je een heel felle treft.

Een uitvergroting laat het verloop van het lichtspoor mooi zien. Er is ook een groen gloed te zien, veroorzaakt door de zuurstof in de atmosfeer.

Een uitvergroting laat het verloop van het lichtspoor mooi zien. De meteoor kleurt groen, wat betekent dat er magnesium of koper in de meteoor heeft gezeten (bron: hemel.waarnemen.nl).

Bolide

Soms, heel soms, is het geen stofje dat in de dampkring verbrand, maar een echt steentje of rotsblokje. Dat is waar we eigenlijk allemaal op zitten te wachten. Een bolide is helderder dan een gewone vallende ster, en vaak iets langer te zien – hoewel het nog altijd heel snel voorbij is. Een bolide zie je ook (relatief langzaam) oplichten tot deze heel fel wordt en dan plots doven.

Boliden zijn spectaculair en worden bijna altijd op de sensor geregistreerd, mits de bolide in het beeldveld is gevallen. Hoe groter de steen die de dampkring in schiet, hoe groter, helderder en langer de bolide zichtbaar kan zijn. Als je een bolide ziet, herken je deze direct.

Een bolide laag aan de horizon. Deze is erg fel en reflecteert in het water. (Fujifilm X100t - ISO6400 - f/2 - t=5sec)

Een bolide laag aan de horizon. Deze is erg fel en reflecteert in het water. (Fujifilm X100t – ISO6400 – f/2 – t=5sec)

Soms…

En heel af en toe valt er een blok steen naar de Aarde toe die zo groot is dat de hemel in vuur en vlam wordt gezet en zelfs overdag te zien is. We kennen allemaal de berichten van deze voorvallen die tegenwoordig met de dashcams en bewakingscamera’s op straat vastgelegd worden.

Deze heldere meteoren kunnen tot een totaal overbelichte foto leiden, of een sensationele foto. Ik hoop hier altijd op wanneer ik een sterrenhemel aan het fotograferen ben, maar heb dit nog nooit op de foto gekregen. Maar ik heb er wel ooit een gezien, lang geleden, een die enkele seconden lang te zien was.

 

Tot slot

Het is erg fijn om vallende sterren in de foto te hebben. Maar wees kritisch en kijk goed naar je foto. Kans is namelijk groot dat het een van de vele honderden satellieten is die rond de Aarde draaien, of een van de ontelbare vliegtuigen die over de wereld vliegen. Wees dus niet teleurgesteld als het niet gelukt is om die vallende ster op de foto te zetten. Als het dan zover is, en je hebt er echt een op de foto, dan is het alleen maar leuker.

Bedenk dat door gebruik van ultra-groothoek een indrukwekkend lang meteorenspoor maar als een kort streepje op de foto zal verschijnen. Kijk ook even naar het bericht Vallende Sterren Fotograferen voor tips en instellingen.

Hopelijk kan dit artikel helpen met het identificeren. Mocht je echter geen van de bovengenoemde dingen op de foto hebben, dan gaat het misschien toch over een van die marsmannetjes in hun ruimteschip. Dan heb je in feite toch een soort van vliegtuig of satelliet op de foto… min of meer.

Als het dan toch geen meteoor, satelliet of vliegtuig...

Als het dan toch geen meteoor, satelliet of vliegtuig…

5 Thoughts on “Het verschil tussen vliegtuigen, satellieten en vallende sterren

  1. Miek on 09/08/2016 at 11:36 am said:

    MOOIE foto’s.
    Vooral die laatste. Ik val er voor.
    Verhelderend verhaal ook.
    Dankjewel.

    Gr. Miek

  2. rien de greef on 09/08/2016 at 9:22 pm said:

    ik ga zeker weer kijken, al zag ik eergisteren een bolide of meteoor nog. Zeker 2 a 3 sec zichtbaar, maar natuurlijk dan geen toestel bij me….

    • Dat zijn inderdaad momenten dat het jammer is dat je het niet op de foto hebt of kunt zetten. Echter, het waarnemen is al een feest op zich. Het hoeft natuurlijk niet altijd meteen vastgelegd te worden. Maar als de kans er is…

  3. Coby Prooy on 10/08/2016 at 12:13 pm said:

    Super duidelijk uitgelegd ! ik ben nu na een jaar ook eindelijk zo ver dat ik ze allemaal kan herkennen op mijn foto’s ! ik heb wat zitten puzzlen hoor……

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)

Post Navigation

%d bloggers like this: