Zeevonk

Vorige jaar bedacht ik me dat we wel een keer naar Katwijk aan Zee konden gaan om te proberen de zo tot de verbeelding sprekende zeevonk te zien. Uiteindelijk zijn we niet gegaan om redenen die ik me niet meer kan herinneren. Maar zoals het met alles is dat je wilt zien of meemaken; het blijft een eeuwige wens wanneer je het niet echt gaat doen. Dus, toen ik de afgelopen week hoorde van de aanwezigheid van zeevonk hebben we op tijd ons avondeten genuttigd en zijn we om zeven uur ‘s-avonds gestart met de twee uur durende rit naar Katwijk aan Zee. Zo belandden we een uur voor zonsondergang op het strand waar nog maar een handjevol mensen waren. Vervolgens was het wachten op het duister van de nacht.

Zonsondergang bij Katwijk aan Zee (90mm | ISO50 | f/8 | 1/400)
Zonsondergang bij Katwijk aan Zee (90mm | ISO50 | f/8 | 1/400)

 

Langzaam daalt de zon naar de horizon (44mm | ISO50 | f/8 | 1/50)
Langzaam daalt de zon naar de horizon (44mm | ISO50 | f/8 | 1/50)

 

Een rode/gele zon, met een klein wolkje... Nog een paar minuten en de schemering valt in. (400mm | ISO100 | f/9 | 1/80)
Een roodgele zon, met een klein wolkje… Nog een paar minuten en de schemering valt in. (400mm | ISO100 | f/9 | 1/80)

 

De schemering valt.Het wordt steeds donkerder, hoewel het zeker tot voorbij middernacht duurt voor de kleur volledig uit de lucht is. (90mm | ISO50 | f/22 | 2,5 sec)
De schemering valt. Het wordt steeds donkerder, hoewel het zeker tot voorbij middernacht duurt voor de kleur volledig uit de lucht is. (90mm | ISO50 | f/22 | 2,5 sec)

 

De nachten zijn kort in deze tijd van het jaar, zelfs nu ze zich alweer aan het lengen zijn. Het duurt na zonsondergang zeker twee uur voor het donker is, en zelfs dan is de duisternis niet volledig. Zeker niet in dit deel van het land, waar de lichtvervuiling de lucht met een oranje gloed vult. Maar het is voldoende om het oplichten van de zeevonk te kunnen zien, iets wat veel mensen weten want langs de Buitenwatering, die daar de Noordzee in stroomt, staan hele groepen mensen te wachten tot ze iets kunnen zien van dit verschijnsel. Ze plonsen rond op de oever en gooien zand in het water om het blauwe licht te kunnen zien. En jawel, in het schemerlicht is het vaag te zien. Je moet echter wachten tot het donkerder is voor het blauwe licht duidelijk te zien is… en dan is het mogelijk om het te fotograferen.

En dan... na middernacht zien we de zeevonk oplichten in de kleine golven. (24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)
En dan… na middernacht zien we de zeevonk oplichten in de kleine golven. (24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)

 

Bruc kijkt toe hoe Hetwie het water in springt en een fontein van blauw licht laat ontstaan. ( 24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)
Bruc kijkt toe hoe Hetwie het water in springt en een fontein van blauw licht laat ontstaan. ( 24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)

 

Er zijn veel mensen op de been, maar niet iedereen wil of durft het water in zoals Hetwie. (24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)
Er zijn veel mensen op de been, maar niet iedereen wil of durft het water in zoals Hetwie. (24mm | ISO6400 | f/4 | 1 sec)

 

Overal staan mensen die het verschijnsel bewonderen. Elke golf veroorzaakt een levende, bewegende baan van licht. (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 1 sec)
Overal staan mensen die het verschijnsel bewonderen. Elke golf veroorzaakt een levende, bewegende baan van licht. (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 1 sec)

 

Er staan hele drommen mensen langs de waterlijn, en ze proberen allemaal het water flink in beroering te brengen om de zeevonk te laten oplichten. Dat gebeurt een keer heel fel, en dan een halve minuut niet meer. Sommigen springen in het water, of zwemmen rond waardoor ze omringt worden door het blauwe licht. Het ziet er onwerkelijk uit, en het voelt een beetje aan als het “Noorderlicht van de zee”, niet groen maar blauw.

Zeevonk (Noctiluca scintillans) is plankton, een eencellig diertje dat eruit ziet als een ballonnetje van omgeveer 0,5 tot 1 mm groot (je kan het dus met het blote oog zien) en een staartje. Bij warm weer en in ondiep water kan de zeevonk zich snel vermenigvuldigen waardoor de bioluminiscentie goed zichtbaar wordt. Bioluminiscentie is licht geven door biologische processen, wat bij zeevonk veroorzaakt wordt door het pigment (luciferine) dat in aanraking komt met zuurstof. Waarom dit blauwe licht geproduceerd wordt is niet geheel zeker, maar dit zou voor verdediging/afschrikking kunnen zijn. Zeevonk is niet giftig, maar kan bij (hele) grote aantallen voldoende ammoniak produceren wat irritatie kan veroorzaken wanneer je ermee in aanraking komt.

Door de drukte is het een chaos langs de Buitenwatering. Mensen roepen van enthousiasme, schreeuwen, rennen door het water en gooien in ongecontroleerde willekeur zand in het water om de zeevonk te laten schijnen. Naarmate de nacht vordert gaan steeds meer toeschouwers weg en wordt het rustiger. Dan is er meer gelegenheid om de kabbelende golfjes die vanuit de zee binnen komen te fotograferen. Dan is het ook mogelijk om de speldenprikken van licht te onderscheiden die rond je voeten oplichten, en achtergelaten worden op het zand door de kabbelende golfjes.

Door de vloed blijven de golven aanspoelen, elk oplichtend met een levende bewegende blauwe gloed die een seconde aanhoudt en dan langzaam dooft. (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 2 sec | stack van 3 opnamen)
Door de vloed blijven de golven aanspoelen, elk oplichtend met een levende bewegende blauwe gloed die een seconde aanhoudt en dan langzaam dooft. (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 2 sec | stack van 3 opnamen)

 

Een uitsnede uit de vorige foto laat de puntjes van licht zien, veroorzaakt door de millimeter grote zeevonk
Een uitsnede uit de vorige foto laat de puntjes van licht zien, veroorzaakt door de millimeter grote zeevonk

 

Een stuk verder op het strand, dichter bij de monding van de Buitenwatering, waar de branding het water in rep en roer brengt, licht het water bijna continu op; soms heel vaag en nauwelijks zichtbaar, en soms bijzonder fel. Het is een vreemd en onwerkelijke ervaring waarbij de typische eerste keer fotograferen waanzin de kop op lijkt te steken; nog een foto, nog een, en nog een. Nu stoppen we; wacht, nog eentje, en nog eentje. Zo kruipt de tijd door de nacht in de richting van de vroege ochtend. Om half twee vertrekken we dan eindelijk naar huis en liggen we rond vier uur in de ochtend in bed, moe maar tevreden. Het enig wat dan nog jammer is, is dat er geen lichtgevende nachtwolken te zien waren. Nou ja, je kunt niet alles hebben. Misschien is dat voor een volgende keer weggelegd.

Later op de avond als de meesten een bed gaan opzoeken is er meer ruimte om te fotograferen (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 3 sec | stack van 4 opnamen)
Later op de avond als de meesten een bed gaan opzoeken is er meer ruimte om te fotograferen (24mm | ISO6400 | f/2,8 | 3 sec | stack van 4 opnamen)

 

De branding, met de lichten van de zeevonk in de golven, en de windmolens op de horizon, gevangen in één enkele opname. (90mm | ISO6400 | f/4 | 4 sec)
De branding, met de lichten van de zeevonk in de golven, en de windmolens op de horizon, gevangen in één enkele opname. (90mm | ISO6400 | f/4 | 4 sec)

 

Het licht van zeevonk fotograferen bleek ongeveer hetzelfde te zijn als sterren fotograferen; het licht is misschien wel redelijk fel, maar het beweegt ook snel waardoor je afzonderlijke sensorpixels maar weinig licht registreren. Een hoge ISO werkt daarom het beste, en een sluitertijd die niet al te lang is. Natuurlijk is een grote lensopening aan te raden. Het fotograferen is op zich niet moeilijk gebleken (afgezien van het kiezen van het beste scherpstelpunt), maar wel om dit te doen zonder alle mensen in beeld die vol enthousiasme aan de waterkant staan of in het water springen. Dit is echter onderdeel van het spel, en de uitdaging.


Gebruikte apparatuur

  • Leica SL (type 601)
  • Vario Elmarit SL 24-90mm f/2,8-4 ASPH
  • Gitzo GT3542LS statief met RRS BH55 balhoofd
  • Canon EOS 5D mark IV
  • Canon EF 100-400mm f/4,5-5,6L II IS 

Met dank aan Cameraland.nl voor het beschikbaar stellen van de Leica SL met objectieven

7 Replies to “Zeevonk”

  1. Erg fraai om te zien, ik wist niet eens van het bestaan er van.
    Hoe is het verder om al met de 100-400mm serie 3 te fotograferen?

    Groet,
    Joep

    1. Kijk eens aan, weer wat geleerd. Erg bijzonder om in het echt te zien en mee te maken.
      Ik heb wel een (inmiddels gecorrigeerd) foutje gemaakt. De versie III is er van de 100-400 niet. Dit moest II zijn, en dat heb ik snel aangepast.
      Dank je voor je bericht en oplettendheid 🙂

      1. De foto’s zijn al indrukwekkend, laat staan als je dat in het echt mee maakt.
        Ik heb wel zelf een paar keer het noorderlicht mogen aanschouwen en weet hoeveel indruk dit op mij heeft gemaakt.
        En ach dat foutje, is zo gemaakt en ook zo weer hersteld, ik wordt ook wel eens gek als ik mijn lenzen moet benoemen.
        Ook ik heb namelijk lenzen van serie 1, 2 en 3.
        Het blijft fijn om jouw artikelen te volgen Nando, volg niet al jouw reviews omdat ik toch aan Canon hang en daar niet weg wil.
        Maar jouw artikelen volg ik zoals gezegd graag.

        Groet,
        Joep

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)