Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer

Compositie is iets waar we als fotograaf zeker mee in aanraking komen. De officiële omschrijving is de poging tot creëren van orde in de chaos op een plat vlak, of een poging om een boeiende vlakverdeling te creëren. Met dit artikel wil ik een antwoord geven op de vraag: “Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer.”

Er wordt altijd gesproken over compositieregels. Regels als de de gulden snede en regel van derden worden dan al snel genoemd. Daar blijft het dan vaak bij. Vervolgens hoor je ook dat je de regels het beste kunt breken. Mocht je die behoefte hebben, dan is het belangrijk om iets van die regels te weten.

Ik heb al eens geschreven over de 10 dingen die ik over compositie geleerd heb. Het zijn de dingen waar ik op probeer te letten wanneer ik een foto wil maken. Voorheen ging dat heel vaak intuïtief, met een zijdelingse blik op de regen van derden.

Compositie is echter meer dan dat alleen, en tegenwoordig kijk ik daar veel bewuster naar. Met die reden ga ik met dit artikel dieper op compositie in, niet alleen voor jou als de lezer, maar ook voor mijzelf. Het is een overzicht van de compositieregels waar je bewust op kunt letten. Dit wordt compositieleer genoemd.

Compositieregels

Hoe gebruik ik compositie regels en composieleer - de regel van derden
De regel van derden, de meest bekende compositie regel uit de fotografie

We kennen allemaal de regel van derden. Het is de verdeling van een beeld in drie gelijke delen, in zowel de horizontale als de verticale richting. Dit levert vier lijnen en snijpunten op. Zoals je waarschijnlijk wel weet is het goed om die lijnen te gebruiken, en de onderwerpen zoveel mogelijk op die vier snijpunten te zetten. Die snijpunten zijn namelijk de punten waar de aandacht het snelste naar toe gaat.

Er zijn ook andere regels die minder gebruikt worden maar misschien bekend zullen klinken. Denk daarbij aan de volgende vier, waarvan eerste twee naast de regel van derden het meest genoemd worden:

  • gulden snede
  • Fibonacci spiraal
  • diagonaal methode
  • barok methode
Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - de Fibonacci spiraal
De Fibonacci spiraal is gebaseerd op de Gulden Snede

Wie deze vier regels wat nauwkeuriger gaat bekijken zal opmerken dat ze in feite allemaal variaties op de gulden snede zijn.

De andere regels compositieregels

Dit is niet alles. Er zijn meer regels die we in de fotografie vaak terug zien komen. We spreken hier echter niet alleen over een regel, maar ook beeldopbouw of een vlakverdeling.

  • centrale compositie
  • symmetrie
  • piramide compositie
  • ingaande lijnen
  • S-curve
  • etc

Je kunt naar deze regels kijken. Je kunt je erop blind te staren, of misschien zelfs te negeren. Maar ik denk dat het belangrijk is om eens wat dieper op de regels in te duiken, zonder het al te ingewikkeld te maken.

Zo belanden we bij de compositieleer. Dit zou de basis genoemd kunnen worden, waarin al deze regels hun oorsprong hebben. Je kunt hier negen compositie grondvormen in onderscheiden, waar alle andere afgeleiden van zijn.

Compositieleer

Er zijn dus in totaal negen grondvormen in de compositieleer. Vrijwel alle regels en vormen die er zijn, kunnen terug gebracht worden tot een van deze negen grondvormen.

  1. Symmetrische compositie
  2. Centrale compositie
  3. A-symmetrische compositie
  4. L-compositie
  5. Geometrische compositie
  6. Diagonale compositie
  7. Driehoekscompositie
  8. Bewegingscompositie
  9. Veldcompositie (over-all compositie)

Ik wil deze negen grondvormen kort beschrijven met een voorbeeld, om duidelijk te maken wat ze inhouden. De afbeeldingen die elk van deze vormen uitbeelden zijn gebruikt met toestemming van Yolanda ter Horst van de website DutchPainter ( https://www.dutchpainter.nl/tekenen-en-schilderen/17-algemeen-tekenen-en-schilderen/9-compositie-grondvormen?showall=1 )

1. Symmetrische compositie

compositieleer; een symmetrische compositie
compositieleer; een symmetrische compositie

Bij de symmetrische compositie is er een evenwichtige verdeling in het beeld. Een vertikale beeld-as verdeeld het beeld waarbij de aandacht altijd op deze vertikale beeld-as ligt. Dit is de plek waar het onderwerp geplaatst wordt. Het onderstaande voorbeeld is een symmetrische compositie.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - centrale compositie, de eerste van de negen grondvormen
Een duidelijke centrale compositie. Dit kan ook meer complexe vormen aannemen, wanneer er meer beeldelementen aanwezig zijn.

Een symmetrische compositie is niet per se een centrale compositie, omdat het onderwerp niet in het midden hoeft te staan, zoals in mijn bovenstaande voorbeeld.

2. Centrale compositie

compositieleer; een centrale compositie

Door zowel een verticale beeld-as als een horizontale beeld-as te gebruiken, met een gelijke verdeling over het beeld, ontstaat een centrale compositie. Het punt van aandacht ligt nu op het kruispunt van de twee beeld-assen, de plek waar je onderwerp geplaatst moet worden.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - Een centrale compositie waarbij het onderwerp in het midden staat
Een duidelijke centrale compositie, met twee beeld-assen. In dit geval lopen alle lijnen naar het onderwerp

Om een centrale compositie sterk te versterken, zullen vrijwel alle elementen in het beeld naar het kruispunt van de beeld-assen geleid worden, zoals in het bovenstaande voorbeeld duidelijk te zien is.

3. A-symmetrische compositie

compositieleer; een a-symmetrische compositie

Wanneer de vertikale beeld-as uit het midden geplaatst wordt, is er sprake van een a-symmetrische compositie. Over het algemeen wordt deze beeld-as in een zinvolle verhouding binnen het beeld geplaatst. Deze verhouding komt in de meeste gevallen overeen met de Gulden Snede.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - een a-symmetrische compositie
Een a-symmetrische compositie betekent dat het onderwerp uit het midden is geplaatst, vaak op de gulden-snede zoals in deze foto

Het onderwerp staat met deze compositie op de verticale beeld-as. Elementen in het beeld leiden de aandacht naar deze lijn toe. In het bovenstaande beeld is dit onder andere het pad naar het bankje toe.

4. L-compositie

compositieleer; een L-compositie

Door zowel een verticale als horizontale beeld-as uit het midden te plaatsen ontstaat een L-compositie. De aandacht komt op de beeld-assen te liggen, met als centrale aandachtspunt het kruispunt. De beeld-assen worden over het algemeen in een evenwichtige verhouding geplaatst, die wederom overeenkomt met de Gulden Snede.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - de L-compositie, een van de negen basisvormen
De L-compositie is misschien de bekendste. We zien deze min of meer terug in de gulden snede, en de regel van derden

Voor een L-compositie is het niet noodzakelijk dat de lijnen lopen zoals in de schets, maar deze kunnen ook gespiegeld in het beeld geplaatst worden, zoals in de voorbeeldfoto van de boom

5. Geometrische compositie

compositieleer; een geometrische compositie

Wanneer er geen belangrijke beeld-assen aanwezig zijn, is er geen duidelijk aandachtspunt. De beeld-assen die er zijn, kunnen met beeldvlakken samenvallen, en er is een meetkundig karakter aan het beeld.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - geometrische compositie
Een voorbeeld van geometrische compositie.

Een geometrische compositie kan gezien worden als een vlakverdeling zonder direct aandachtspunt. Een geometrische vorm gebruik ik vaak bij het fotograferen van trouwalbums, zoals in het voorbeeld.

6. Diagonale compositie

compositieleer; een diagonale compositie
Stijgende lijn
compositieleer; een diagonale compositie
Dalende lijn

Door elementen in het beeld langs een diagonale lijn te plaatsen, wordt er een beeld-as gemaakt waar de aandacht naar toe gaat. De aandacht volgt de lijn door het beeld, waarbij een stijgende of dalende lijn onderscheiden kan worden

De diagonale compositie wekt een gevoel van beweging in het beeld op, en wordt zo als dynamisch ervaren.

Een stijgende lijn

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - een stijgende diagonaal
Als objecten in een stijgende diagonaal zijn gerangschikt, wordt dit een stijgende diagonaal compositie genoemd.

De stijgende lijn loopt met onze kijkrichting mee. Dit is ook de richting waarin we lezen. Hierdoor wordt het oog de foto ingeleid en voelt dit heel natuurlijk. Dit geldt niet voor mensen die een tegenovergestelde kijkrichting hebben. Niet alle talen lezen namelijk in dezelfde richting.

Een dalende lijn

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - diagonale compositie
Een dalende diagonale compositie lijn.

De dalende lijn loopt in veel gevallen de foto uit. Dit heeft ook weer met de kijkrichting te maken die wij hebben. Met deze lijn is het oppassen dat de aandacht niet de foto uit loopt.

7. Driehoekscompositie

compositieleer; een piramide compositie
Stabiele variant
compositieleer; een driehoekscompositie
Dynamische variant

De driehoekscompositie heeft een centrale, vertikale beeld-as waar de elementen in driehoeksvorm gerangschikt zijn. De driehoek kan eventueel ook op z’n kop staan.

We onderscheiden hierin een stabiele en een dynamische variant. De objecten zijn bij de stabiele vorm symmetrisch rond de beeld-as gerangschikt. Bij de dynamische variant is die verdeling niet symmetrisch, waardoor de driehoek een driedimensionaal effect geeft.

Stabiele variant

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - stabiele driehoek compositie
Een stabiele driehoek compositie, de stabiele variant.

De stabiele variant van de driehoekscompositie staat ook bekend als de piramide compositie. Er is symmetrie langs vertikale beeld-as te vinden.

Dynamische variant

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - dynamische driehoek compositie
Een voorbeeld van een dynamische driehoek composiite.

Door de symmetrie uit de driehoekscompositie te halen wordt het beeld dynamisch, met een gevoel van actie zonder dat je met de blik door het hele beeld gaat. De aandacht blijft op or rond de vertikale beeld-as.

8. Bewegingscompositie

compositieleer; de bewegingscompositie

Met de bewegingscompositie wordt de illusie gewekt dat er door de lijnen in het beeld een beweging ontstaat. In werkelijkheid is er echter geen enkele beweging in het beeld. Je blik dwaalt door het hele beeld, en wordt niet op een bepaald punt geleid.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - beweginscompositie
Een voorbeeld van hoe bewegingscompositie eruit kan zien.

9. Veldcompositie (over-all compositie)

compositieleer; een vlakcompositie

Door soortgelijke elementen in je beeld een willekeurige rangorde te geven, wordt de indruk van een oneindig patroon gewekt, dat voorbij de randen van het beeld doorlopen.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer - een over-all of vlakcompositie
Een vlakcompositie, ook over-all compositie, is een vlakverdeling die voorbij de randen door lijkt te lopen.

In de veldcompositie, die ook wel over-all compositie genoemd wordt, is geen duidelijk aandachtspunt te vinden.

Hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer in de praktijk?

Al deze compositie grondvormen zijn leuk, maar hoe gebruik ik compositieregels en compositieleer in de praktijk?

Als je goed oplet, zie je dat deze negen basisvormen vrijwel alle soorten beeldopbouw omvatten. Dit betekent waarschijnlijk dat op elke foto die je gemaakt hebt een van deze basisvormen zal passen.

In mijn ogen is het ook niet belangrijk of je foto volgens een van deze basisvormen is opgebouwd. Ik vind het wel belangrijk dat je de juiste, of meest geschikte basisvorm voor je onderwerp kiest.

Ik wil je adviseren om niet dwangmatig een van de welbekende regels uit de compositie toe te passen op de foto. Ook het dwangmatig breken van deze regels moet je voorkomen. Probeer eerder de elementen die je fotografeert volgens een van deze negen grondvormen in je foto te verdelen.

Jeanneke en Tonny in de Warande, Helmond, tijdens een loveshoot.
Welke compositie grondvorm past hier op?

Koppel je emoties los

Over het algemeen zijn we emotioneel betrokken bij wat we fotograferen. Zeker wanneer het een bijzonder onderwerp is, of de setting heel indrukwekkend is. Dat kan de omgeving zijn, het moment, de kleuren, of het onderwerp zelf. We zijn emotioneel betrokken, wat ons objectieve oordeel kan beïnvloeden.

Probeer afstand te scheppen met hetgeen je fotografeert. Je moet niet alleen naar je onderwerp kijken, maar je moet alle onderdelen van je beeld ook daadwerkelijk zien. Is er een mooie indrukwekkende zonsondergang? Let dan niet op de kleurenpracht van de wolken, maar probeer de vormen in je beeld te zien, de elementen in je landschap, en rangschik die op de best mogelijke manier.

Ik weet dat dit moeilijk is. Je moet dit oefenen. Kijk daarom ook eens terug naar je eigen foto’s van het afgelopen jaar. De emotionele betrokkenheid van die foto’s is inmiddels afgezwakt, zodat je deze foto’s op een objectieve manier kunt bekijken. Probeer dan te zien welke grondvorm er op toegepast kan worden. Zo leer je het gebruik van compositieregels en compositieleer het beste.


Blijf op de hoogte

Wil je op de hoogte blijven van dit soort artikelen, en meer dingen op mijn website en over mijn fotografie? Schrijf je dan in voor mijn nieuwsbrief.

Bezig met verwerken …
Gelukt! Je staat op de lijst.

Met dank aan Yolanda ter Horst van de website DutchPainter ( https://www.dutchpainter.nl/tekenen-en-schilderen/17-algemeen-tekenen-en-schilderen/9-compositie-grondvormen?showall=1 ) voor het gebruik van de compositie grondvorm schetsen.

2
Leave a Reply

avatar
2 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
0 Comment authors
Recent comment authors
  Abonneer  
nieuwste oudste
Abonneren op
trackback

[…] Lees meer over de negen basisvormen uit de compositie theorie in mijn artikel over compositieHoe gebruik ik compositieregels en compositieleer […]

trackback

[…] techniek geeft je de mogelijkheid om zelf je hele beeld op te bouwen, en zo een goede compositie te maken. Je kunt ermee (storende) elementen uit beeld houden, of dingen in beeld minder opvallend aanwezig […]

%d bloggers liken dit: