Menu Sluiten

Landschappen fotograferen in zwartwit

Wanneer je op internet kijkt, op sociale media, fotografie fora, of websites, dan zal opvallen dat bijna alle landschapsfoto’s in kleur worden gepresenteerd. Er zijn maar een handvol fotografen die van zwartwit gebruik maken. Ook mijn landschapsfoto’s zijn voor het overgrote deel in kleur, terwijl ik zwartwit zo prachtig vind. Wil je zelf toch eens zwartwit overwegen, dan is dit blog bericht voor jou. Het gaat helemaal over landschappen fotograferen in zwartwit.

In feite is het niet zo vreemd dat de meeste landschappen in kleur worden gepresenteerd. Vaak zijn er prachtige kleuren in de landschapsfoto’s tijdens het gouden uurtje van de dag. Het licht kan dan heel magisch zijn. Is het dan niet zonde als je die kleuren niet laat zien?

Advertisements

Toch zijn we heel erg onder de indruk van de zwartwit foto’s van bekende fotografen zoals Ansel Adams en Henri Cartier-Bresson. Met name de eerstgenoemde is voor veel landschapsfotografen een icoon. Toch volgen we niet in zijn voetstappen door zelf ook de landschappen in een aantrekkelijk zwartwit te presenteren. Vreemd, vind je niet?

Landschappen fotograferen in zwartwit
Het strand van Saksun op de Faeröer eilanden. Prachtig in kleur, met net zo mooi in zwartwit

Als kleur tegenvalt, dan maar in zwartwit

Regelmatig zie ik fotografen hun foto’s in zowel kleur als zwartwit presenteren. Het gaat dan vaak over dezelfde beeld dat naast elkaar gepresenteerd worden. Vrijwel altijd wordt er door de fotograaf in kwestie de vraag gesteld: “Wat is het beste? Zwartwit, of toch kleur?”

Kijk ik goed naar de zwartwit versie dan betreft het meestal een eenvoudige omzetting met standaard instellingen via een knop in Lightroom, of via een van de vele populaire instant presets van plugins. Er wordt vrijwel nooit gekeken naar de juiste contrasten en helderheden om de foto sprekend te maken. Het komt ook vaak voor dat de kleurenfoto niet het gehoopte resultaat opleverde. De zwartwit versie is dan meestal een laatste redmiddel. Alsof zwartwit het artistieke in de foto tevoorschijn brengt. Helaas, zo werkt zwartwit fotografie niet.

Landschappen fotograferen in zwartwit
De Oostenrijkse Alpen in de wolken. Zwartwit is hier geen redmiddel, maar een bewuste keuze.

In zwartwit fotografie is het gebruik van vormen, contrasten en helderheden misschien nog wel belangrijker dan bij een kleurenfoto. Maar ook compositie speelt – net als bij kleurenfoto’s – een heel belangrijke rol. Heeft je kleurenfoto geen goede compositie en en mist het lijnen in beeld, dan zal een zwartwit uitvoering dit niet kunnen redden.

Zwartwit moet een bewuste keuze zijn

Kies bewust om landschappen in zwartwit te fotograferen, en gebruik het niet als laatste redmiddel. Leer ook naar het landschap in zwartwit te kijken, leer de kleur te negeren en kijk naar contrasten, naar licht en donker. Als je dit moeilijk vindt, dan ben je niet de enige. Dit vergt veel oefening. Het kan wel helpen als je de camera al op zwartwit instelt wanneer je gaat fotograferen. De fotograaf die een mirrorless camera heeft zal hier zeker in het voordeel zijn, aangezien je de monochroom instelling ook in de zoeker kunt zien.

Lees mijn blogartikel over het instellen van je camera voor zwartwit fotografie
Een zwartwit kijk op de wereld

Het is mogelijk om de camera op monochrome te zetten - in het RAW bestand blijft kleur informatie behouden
Het is mogelijk om de camera op monochrome te zetten – in het RAW bestand blijft kleur informatie behouden, mocht je toch beslissen om de foto in kleur te presenteren.

Het zonesysteem van Ansel Adams in een notedop

Voor de meeste landschapsfotografen zal het zonesysteem van Ansel Adams bekend in de oren klinken. Misschien zelfs voor hen die alleen kleurenfoto’s maken. Dit zonesysteem beschrijft tien verschillende helderheden, die uniek zijn voor bepaalde objecten. Daarmee kun je de foto een heel waarheidsgetrouw contrast geven.

zone systeem ansel adams
Zone 0Puur zwart, de totale afwezigheid van licht
Zone IDirect na zwart, een heel klein beetje licht, maar geen textuur
Zone IIStructuur ontstaat in dit donkerste deel van de foto.
Dit is het deel waar enig detail in te zien moet zijn.
Zone IIIGewone donkere dingen.
Veel detail zichtbaar
Zone IVGewone donkere objecten in het beeld.
Donkere stenen, schaduwen in het landschap
Zone VDonkere huid, grijze stenen en verweerd hout.
Midden grijs (18% grijs)
Zone VIGemiddelde blanke huid in zonlicht.
Schaduwen op sneeuw in zonverlicht landschap. Heldere hemel
Zone VIIHeel lichte huid, lichtgrijze objecten.
Zone VIIIWit met structuur zichtbaar
Zone IXGlanzende witte oppervlaktes, zonder structuur.
Sneeuw in zonlicht
Zone XLichtbronnen, zowel gewone als gereflecteerd.
Print in de maximale wit tint

Elke zone heeft een vastgestelde helderheid. Op die manier is het dus niet zo dat elke zwartwit foto ook daadwerkelijk tien zones en zwart zal hebben. Een sneeuwfoto die helemaal geen donkere delen bevat kan dus bestaan uit grijswaarden die horen in zone V tot zone IX. Daarentegen zal een foto met voornamelijk donkere tinten misschien niet verder komen dan zone IV of V. Maar zijn ook situaties waarin het contrast dusdanig is, dat je alle zones terug kunt vinden.

Als je goed kijkt naar het zonesysteem, dan zie je dat tussen elke zone één stop verschil in licht zit. Zo kun je het ook nog vertalen naar een histogram, als je dat graag zou willen.

Zones in een zwartwit foto

In de onderstaande voorbeeldfoto heb ik een aantal zones uit het zonesysteem in de foto aangeduid. Dit is natuurlijk bij benadering, want er is in landschapsfotografie vrijwel nooit een perfecte scheiding tussen de verschillende zones. Ze lopen in elkaar over, en kunnen over de hele foto verdeeld zijn. In de nabewerking kun je de bepaalde delen van de foto de juiste helderheid geven, zoals omgeschreven in het zonesysteem. Hiermee creëer je een heel realistisch contast.

het zone systeem in de zwartwit landschapsfoto
In deze landschapsfoto zijn negen van de tien zones weergegeven. Klik op de foto om het groter in beeld te bekijken. De zones zijn bij benadering, aangezien deze natuurlijk heel geleidelijk in elkaar over lopen. Er zijn bijna nooit directe overgangen.

Het zonesysteem in de praktijk

Indien je verwacht dat dit zonesysteem van Ansel Adams tijdens het fotograferen gebruikt kan worden om een goede zwartwit foto te maken, dan kom je bedrogen uit. Dat is namelijk niet mogelijk. Je kunt met de camera alleen dat vastleggen wat er is. Het zonesysteem is bedoelt om te gebruiken bij het afdrukken van de analoge foto in de donkere kamer. Of in de nabewerking wanneer je gebruik maakt van de digitale fotografie.

Onbewerkt zwartwitzwartwit landschapsfotografie in het digitale tijdperk

De linkerfoto is het resultaat uit de camera, zonder enige bewerking. Meer kun je niet bereiken met je camera. De rechterfoto is na een bewerking naar smaak in Lightroom Classic, waarin wel het zonesysteem toepasbaar is.

Wanneer je meer te weten komt over het zonesysteem van Ansel Adams, dan kom je ook de uitspraak tegen die ten grondslag ligt aan het zonesysteem: “Expose for the shadows; develop for the highlights.

Advertisements

Deze uitspraak is gebaseerd op de analoge fotografie. Daarin moet je namelijk zorgen dat je belichting zo ingesteld staat dat er in de donkere delen nog detail zit. Het dichtgelopen zwart is namelijk niet meer te redden in de analoge fotografie. Overbelichte delen kun je daarentegen eenvoudig corrigeren bij het afdrukken van een analoge foto. Voor digitale fotografie werkt het helemaal anders.

Exposure to the Right voor digitale fotografie

Bij digitale fotografie is het belangrijk dat je belicht voor de lichte delen, om vervolgens de donkere delen in de nabewerking te corrigeren. Dit is dus precies het tegenovergestelde van de analoge fotografie. Als het belichten voor de lichte delen in de foto bekend klinkt, dan klopt dit. Wij kennen deze manier van belichten als Exposure to the Right (EttR), ofwel rechts belichten.

Exposure to the Right voor zwartwit landschapsfotografie
Zorg voor Exposure to the Right zodat je zoveel mogelijk beeldinformatie hebt voor je nabewerking.

Lees meer over Exposure to the Right (EttR)
en het oplichten van de donkere delen in mijn blogbericht:
Hoe maak je gebruik van het dynamisch bereik van je camera?

Of koop mijn e-book Licht Vangen via de onderstaande link, met daarin alles wat je moet weten over een goed belichte foto.

Nabewerking van de zwartwit landschapsfoto

Wanneer je de foto eenmaal hebt gemaakt – ik ga ervan uit dat je in raw fotografeert – en deze in je favoriete fotobewerkingsprogramma geïmporteerd hebt, dan zul je waarschijnlijk gewoon de kleurenversie zien. Het zal dus nodig zijn om de kleuren uit de foto te halen, wat als de eerste stap in het maken van een zwartwit foto gezien kan worden.

Hoe dit gebeurd is afhankelijk van het programma dat je gebruikt. Meestal zal het resultaat een heel vlakke, fletse zwartwit foto zijn. Natuurlijk hangt dit ook nog af van de omstandigheden waarin je gefotografeerd hebt, maar bij het gebruik van EttR zal de foto meestal wat flets overkomen. Deze foto is nog niet ‘af.’

Onbewerkt zwartwit beeldAls de zon doorbreekt

Een zwartwit foto als dit is niet het resultaat van een simpele knop in je fotobewerkingsprogramma. Je zult ervoor moeten zorgen dat je zelf het contrast in de foto gaat toevoegen. Laat je daarin leiden door wat er in je foto te zien is, hoe het licht is, en de contrasten die er al zijn. Links is onbewerkt zwartwit, rechts bewerkt naar smaak in Lightroom Classic

Het is vervolgens aan jou de taak om het contrast in de foto toe te gaan voegen, eventueel donkere delen op te lichten, of lichte delen donkerder te maken. Wat je moet doen hangt helemaal af van het onderwerp, en de wensen die je hebt. Hou er wel rekening mee dat de foto de uitstraling moet krijgen van dat wat je gefotografeerd hebt.

Contrastrijke landschappen fotograferen in zwartwit

Mocht je gebruik maken van het zonesysteem, dan kan dit enige houvast opleveren voor het bepalen van de helderheden in de foto. Heb je veel contrasten in de foto, dan is het mogelijk dat je veel zones terug vindt. Gebruik dan veel lokale bewerkingen met maskers om heel selectief delen van de juiste helderheid te geven.

Saksisch zwitserland, zwartwit landschapsfotografie in het digitale tijdperk
Het landschap van Saksisch Zwitserland in zwartwit, met het hele pallet aan grijswaarden.

Alleen maar contrast in de foto is meestal niet goed. Het zal een drukke foto opleveren. Zorg er dus altijd voor dat je een duidelijk aandachtspunt hebt. Dit is voor elke foto belangrijk, maar voor zwartwit waarschijnlijk nog veel belangrijker omdat er geen kleuren meer aanwezig zijn. Met andere woorden, zorg voor een goede compositie. Dat is heel belangrijk.

Landschappen met laag contrast fotograferen in zwartwit

Heb je foto’s gemaakt in een situatie met een laag contrast, dan zijn er veel minder helderheden aanwezig. Daardoor zullen er maar een aantal zones in de foto te vinden zijn. Heb je voornamelijk lichte tinten, dan zal de foto al snel een high-key uitstraling hebben. De foto zal zacht en vriendelijk aanvoelen. Je treft dit vaak bij foto’s van sneeuw, in sneeuwbuien, of landschappen in de mist.

Landschappen fotograferen in zwartwit - Lofoten in een sneeuwstorm
Op Lofoten tijdens een sneeuwstorm. Het kan nooit de bedoeling zijn om zoveel mogelijk zones van het zonesysteem in een foto als dit te stoppen. Daar is het systeem niet voor bedoelt.

Je krijg ook een heel laag contrast aan het andere eind van het histogram. In dat geval zal je foto voornamelijk donker tinten hebben, met hooguit een paar lichte contrasten. De foto krijgt een low-key uitstraling, zwaar, geheimzinnig en duister.

low-key zwartwit landschap
Een low-key zwartwit beeld geeft een heel donker, geheimzinnige sfeer.

Landschappen fotograferen in zwartwit. Of toch kleur?

Een landschap in zwartwit zal nooit een realistische weergave van de werkelijkheid zijn. De kleuren zijn verdwenen waardoor je alleen de sfeer overhoudt. Maar dan moet je wel die juiste sfeer in je nabewerking terug zien te krijgen. Daarom ben je er niet met een simpele druk op de zwartwit knop, of een standaard preset van een plugin.

Een zwartwit foto kost meer werk; van het moment dat je de foto maakt tot het moment dat je het juiste gevoel en uitstraling in je nabewerking hebt gevonden. Dat is de reden waarom zwartwit moeilijk is dan je in eerste instantie zou denken.

Bedenk ook dat je zwartwit voor je kleurfotografie kunt gebruiken,
mocht je toch een voorkeur hebben voor kleuren.
Lees erover in mijn blogbericht
Zwartwit gebruiken om kleurenfoto’s te bewerken

zwartwit fotografie voor landschappen in de mist
Een foto van eenden in de mist. Er was hier helemaal geen contrast, dus mag dat ook niet in de foto terug komen. Er zijn maar een vijftal zones uit het zonesysteem in deze foto aanwezig.

Wat vind jij van landschapsfotografie in zwartwit? Maak je er ooit gebruik van, of laat je het liever over aan anderen? Misschien hou je gewoon van de kleuren, of er is een andere reden. Deel je mening over landschappen fotograferen in zwartwit in de reacties onder dit bericht.

Deze berichten vind je misschien ook interessant

Abonneer
Laat het weten als er
guest
17 Reacties
Nieuwste
Oudste
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Marga Elberse
Marga Elberse
18 dagen geleden

Dag Nando,

Dank voor de goede uitleg over het zone model, een paar keer goed lezen en dan ga ik proberen dit te gebruiken in de praktijk.
ik fotografeer graag landschappen in zwart-wit.
mijn fototoestel staat bijna standaard op monochroom.
in LR gebruik ik vaak Silver Efex Pro.
ik kijk graag naar jouw foto’s met beschrijving om daar dan weer iets van te leren.
Maar kleurenfoto’s maak ik het laatste jaar wel meer.
Jouw boek “De Landschapsbijbel” geeft veel inspiratie voor het nieuwe jaar.

Jan van der Heijden
Jan van der Heijden
21 dagen geleden

Hoi Nando, mooi stukje over Ansel Adams. Mijn vraag, is bestaat er een mogelijkheid in photoshop om zo’n zone systeem zichtbaar te krijgen in lagen, zodat het die eenvoudiger kan bewerken. In Silver Efex zie ik het wel staan, maar heb niet het gevoel dat je daar mee bij kunt sturen.

Bart
Bart
23 dagen geleden

Ik maak regelmatig landschapsfoto’s in zwart wit en bewerk deze foto’s met DXO Silver Efex Pro. Daar zit het zonemodel van Adams als hulpmiddel in en kun je zien hoe de zones in je foto zitten. Masr ik heb meer kleurenfoto’s moet ik bekennen

M Noorlander
M Noorlander
23 dagen geleden

Dankjewel Nando.
Verhelderend, het uitgelegde zone systeem.
Dacht ook altijd dat al die zones erin moesten zitten

Ik heb overigens zeer weinig landschappen in zwart wit.
Zal zeker te maken hebben omdat ik het PS niet machtig ben.
De paar die ik heb ben ik tevreden over.

Dus er valt nog een wereld te winnen voor mij.

Hartelijke groet

Mieke

M Noorlander
M Noorlander
Antwoord aan  nandoonline
23 dagen geleden

Ik geloof je onmiddellijk.
Ook ik ging er helemaal vanuit dat ik er maar beter niet aan kon beginnen.
Dus het klaart de lucht wel voor me op na jou uitleg.
Ik ga het zeker een keer proberen.
Leuke uitdaging Nando.
Prachtige foto’s trouwens.
Ik heb werkelijk nog nooit een foto gezien die ik niet mooi vond.
M.a.w. grote klasse.

M Noorlander
M Noorlander
Antwoord aan  nandoonline
23 dagen geleden

Ik heb nog even nagedacht over het zonesysteem.
(Doe ik altijd in de rustige uren)
Wat ik mij later nog afvroeg:
Moet een zwart wit foto nog voldoen aan een minimaal aantal zones om een aantrekkelijk resultaat te krijgen?

Nog een rare vraag denk ik:
Kun je het ook omkeren:
Zijn de zwartwitzones van Ansel Adams in kleuren om te zetten.
En wat zien we dan:
Primaire kleuren en tussenliggende kleuren?

Je mag erom lachen hoor.
Deed ik ook

Laatst bewerkt op 23 dagen geleden door M Noorlander
M Noorlander
M Noorlander
Antwoord aan  nandoonline
21 dagen geleden

Dankje. Gelezen.
Duidelijk!

Erik Nevels
Erik Nevels
23 dagen geleden

Hallo Nando, bedankt voor je interessante en uitdagende artikel. Ik gebruik de zw knop in Lightroom soms. N.a.v. dit artikel ga ik die toch wat vaker aanklikken!

wil spaetjens
wil spaetjens
Antwoord aan  nandoonline
22 dagen geleden

Ik vind het lastig om zwart-wit foto’s te maken, terwijl het goed gaat met mijn Olympus maar ook met mijn 5D mark IV. Meestal maak ik gewone landschappen in kleur en naderhand Z/W, wat me wel opvalt is dat de meeste foto’s in z/w vaak enorme contrasten hebben zoals ook jou foto van de Sächsische Schweiz dat viel me al gelijk op toen je de foto op fb zette ik wilde toen al antwoorden dat ik de contrasten TE vond, maar dat is voor iedereen anders natuurlijk en bij de meeste zwart wit foto’s vind ik sommige gedeeltes te donker.

17
0
Zou graag je gedachten willen weten, s.v.p. laat een reactie achter.x
()
x