Nadelen van de elektronische zoeker bij mirrorless camera’s – deel 2

Met de mirrorless camera is de optische zoeker vervangen door een beeldscherm. Het is een heel klein beeldscherm met een enorme resolutie dat laat zien wat je fotografeert. Bij de moderne camera’s kan het kleine zoekerbeeld van zulke hoge kwaliteit zijn, dat het bijna lijkt alsof je door een optische zoeker kijkt. De Canon EOS R, de NIkon Z 7 en de Leica SL hebben die fantastische kwaliteit, maar ook de Sony en Fujifilm camera’s presteren fantastisch, hoewel iets minder dan de eerst genoemden.

In deel 1 sprak ik over de nadelen van een elektronische zoeker bij flitsen met de flits synchronisatie tijd, en hoe het beeld met de belichtingssimulatie ingeschakeld te donker wordt om bruikbaar te zijn. Dit probleem kon met een simpele instelling verholpen worden.

Als je flits gebruikt met de flits synchronisatie tijd, zal bij belichtingssimulatie het beeld te donker zijn. De flits zorgt immers voor de juiste belichting van het onderwerp.
Als je flits gebruikt met de flits synchronisatie tijd, zal bij belichtingssimulatie het beeld te donker zijn. De flits zorgt immers voor de juiste belichting van het onderwerp.

In dit tweede deel wil ik een het gebruik van de elektronische zoeker tijdens nachtfotografie aan bod laten komen.

Wanneer je nachtfotografie beoefend in een verlichte stad, levert een elektronische zoeker – de EVF – of een LCD scherm weinig problemen op. Je ziet zowel door de zoeker als op het scherm wat je fotografeert, waardoor een compositie maken heel eenvoudig is. Hier is in een stad voldoende verlichting voor aanwezig. Je moet er dan wel voor zorgen dat de belichtingssimulatie van zowel EVF als scherm aan staat, wat in vrijwel altijd het geval zal zijn.

De Canon EOS R met TS-E 2mm f/3,5L II in een nachtelijke stad. Dit levert geen enkel probleem op met een EVF of LCD scherm
De Canon EOS R met TS-E 2mm f/3,5L II in een nachtelijke stad. Dit levert geen enkel probleem op met een EVF of LCD scherm.

Het wordt anders wanneer je in een heel donkere omgeving terecht komt, zoals een landschap  onder een sterrenhemel. Voor fotograferen in deze, vaak heel donkere omgevingen, zijn er een aantal aandachtspunten waar je op moet letten. Dit zijn punten die tijdens mijn nachtfotografie workshops ook altijd aan bod komen. Met het groeiende aantal gebruikers van mirrorless camera’s kom ik steeds vaker enkele praktische problemen tegen die een iets andere aanpak nodig hebben dan met een spiegelreflex camera.

Het LCD scherm van een Canon EOS R in de nacht. Dit scherm is zo fel dat je letterlijk verblind wordt wanneer je aan het donker gewend bent.
Het LCD scherm van een Canon EOS R in de nacht. Dit scherm is zo fel dat je letterlijk verblind wordt wanneer je aan het donker gewend bent.

Als eerste is het belangrijk dat het verliezen van nachtzicht zo veel mogelijk moet voorkomen. Het duurt ongeveer 20 minuten voordat je ogen gewend zijn aan het duister, en een paar seconden fel licht kan dit helemaal teniet doen. Het is dus belangrijk om de helderheid van het LCD scherm laag te zetten, zodat je niet te erg verblind raakt. Bij mirrorless camera moet je niet alleen het LCD scherm in helderheid terug brengen, maar ook de EVF. En zelfs dan kan deze zoeker teveel licht uitstralen bij gebruik, waarbij je het nachtzicht volledig kunt verliezen.

Dit is het eerste nadeel van een EVF bij nachtfotografie in een donkere omgeving. Er is nog een probleem. Een EVF werkt namelijk hetzelfde als een liveview beeld op het LCD scherm. De belichtingssimulatie zorgt ervoor dat het beeld overeenkomt met de ingestelde belichting. Daar waar nodig zal het beeldsignaal versterkt worden om de belichting te simuleren. Maar dit beeldsignaal kan niet oneindig versterkt worden. Er is een grens, en als die bereikt wordt zal er nog uitsluitend ruis te zien zijn. De onderstaande nachtfoto laat duidelijk zien wat ik bedoel. Op de plek in het beeld waar te weinig licht is, is alleen nog ruis zichtbaar. Het beeld kan niet voldoende versterkt worden om iets zichtbaar te maken. Dit is een probleem waar je in een hele donkere omgeving tegenaan loopt, zowel met een mirrorless camera, als met de live view functie van een spiegelreflex camera.

Het liveview beeld van de Fujifilm X100t in de avond. Er is hier voldoende licht voor het gebruik van dit beeld, maar in de donkere delen is niets meer te zien, alleen ruis. In een heel donkere omgeving is het gehele beeld dan zo donker.
Het liveview beeld van de Fujifilm X100t in de avond. Er is hier voldoende licht voor het gebruik van dit beeld, maar in de donkere delen is niets meer te zien, alleen ruis. In een heel donkere omgeving is het gehele beeld dan zo donker.

Bij een normale optische zoeker, die door de lens heen kijkt, bestaat dit probleem niet. Daarmee is het in heel donkere omgevingen vaak toch voldoende zien om een eerste ruwe compositie te maken. Omdat de mirrorless camera ook gebruik maakt van een beeldscherm in de zoeker, zal deze zoeker niet langer bruikbaar zijn. Je hebt geen enkele mogelijkheid meer om het beeld door de lens heen te kunnen bekijken. In dat geval zal een gok genomen moeten worden, en moet op goed geluk de compositie gemaakt worden. Mocht je de EVF toch willen proberen, dan is de kans groot dat je verblind wordt door het felle licht van dat kleine beeldscherm in de zoeker.

Natuurlijk is er een trucje om in een hele donkere omgeving redelijk snel een composite te maken, en waarvoor je met een mirrorless camera op aangewezen zult zijn. Hiervoor is het nodig om je camera op de hoogste mogelijke ISO waarde te zetten, het diafragma maximaal open, en dan een foto te maken in de diafragma voorkeuze stand. Met de hoogste ISO waarde kun je dan in de Benelux vaak binnen de 30 seconden belichtingstijd blijven, waardoor je in een paar seconden een (goed belichte) foto hebt. Er zit wel veel ruis in het beeld door de hoge ISO waarde, maar het is slechts een testfoto.

Door de ISO maximaal te zetten, en de grootste lensopening, eventueel nog met overbelichting, kun je in een hele donkere omgeving in enkele seconden een goed belichte foto hebben. Met elke foto kun je de composite veranderen tot het helemaal naar je zon in. Het is dan bovendien makkelijk om terug te rekenen naar de gewenste instellingen.
Door de ISO maximaal te zetten, en de grootste lensopening, eventueel nog met overbelichting, kun je in een hele donkere omgeving in enkele seconden een goed belichte foto hebben. Met elke foto kun je de composite veranderen tot het helemaal naar je zon in. Het is dan bovendien makkelijk om terug te rekenen naar de gewenste instellingen.

Je kunt eventueel enkele stops overbelichten om de compositie nog beter te zien, zodat je met het bekijken van de foto de nodige aanpassingen kunt maken. Op die manier heb je in enkele foto’s van een paar seconden de compositie precies zoals je die wilt hebben.

Vervolgens is het eenvoudig om aan de hand van deze belichting terug te rekenen naar de gewenste belichtingstijd. Zo kan de belichting van de bovenstaande foto ook bereikt worden met 480 seconden met ISO 800 en diafragma f/5,6. Reken maar uit. Stel je voor dat je eerste deze belichting hebt ingesteld, en na 480 seconden tot de conclusie komt dat je de camera iets anders moet positioneren…

Dat een mirrorless camera door het ontbreken van een optische zoeker nadelen heeft bij nachtfotografie, is iets waar je rekening mee moet houden. Maar er is gewoon een manier om daarmee om te gaan. Laat je daarom niet leiden door de nadelen die ik in in deel 1 en in dit deel aan bod laat komen; het maakt de mirrorless camera er niet slechter door.

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)