Tot hoeveel ISO kan je camera gaan?

Vroeger, lang, lang geleden, moest je moeite doen om een fotorolletje te krijgen die gevoeliger was dan ISO400. Toen heette dat nog 400ASA. Het was mogelijk om dat fotorolletje te belichten alsof het  800ASA of 1600ASA was, waarna er je het fotorolletje “geforceerd” moest ontwikkelen. Met andere woorden, je was bewust een of twee stops aan het onderbelichten, om dat vervolgens te corrigeren.

Begin jaren negentig (ongeveer) kwamen de eerste 1000ASA en 1600ASA kleurenfilm in de winkel. Een fotorolletje van 1600ASA, ofwel ISO1600 zoals dat tegenwoordig heet, was extreem gevoelig en je gebruikte een dergelijke gevoeligheid als er onder extreme omstandigheden gefotografeerd moest worden. Ik gebruikte deze fotorolletjes vaak bij mijn concertfotografie. Tegenwoordig lijkt het alsof een camera niet goed genoeg is als er niet minimaal met ISO1600 gefotografeerd kan worden, en dan ook nog het liefst zonder enige ruis of kwaliteitsverlies.

De DIN-ASA schaal van een oude Minolta XG-1. In die tijd was het moeilijk om een fotorolletje van meer dan 400ASA (=ISO400) te vinden. Nu is een bereik zoals op deze schaal weergegeven bijna standaard te noemen.
De DIN-ASA schaal van een oude Minolta XG-1. In die tijd was het moeilijk om een fotorolletje van meer dan 400ASA (=ISO400) te vinden. Nu is een bereik zoals op deze schaal weergegeven bijna standaard te noemen.

 

Van gevoeligheden van ISO1600 of meer kijken we niet meer op. We gebruiken het ook zonder erbij na te denken. Sterker nog, ISO3200, ISO6400 of ISO12.800 zijn al geen vreemde waarden meer. We vergeten dat deze ongekend hoog zijn, zeker als je dat vergelijkt met wat er in het analoge tijdperk bestond. Gelukkig maar, want dit heet vooruitgang.

Het houdt daar niet mee op want ISO25.600 of ISO51.200 zijn haalbaar, en sommige camera’s gaan nog hoger. De hoogste waarde die ik gezien heb is ISO 4,560,000 (vier miljoen !).

ISO schaal van een Leica SL gaat tot maar liefst ISO50.000. Sommige camera's gaan nog verder. Maar dit betekent niet dat het bruikbare foto's oplevert.
ISO schaal van een Leica SL gaat tot maar liefst ISO50.000. Sommige camera’s gaan nog verder. Maar dit betekent niet dat het bruikbare foto’s oplevert. Daarom is het vaak mogelijk om een maximale ISO waarde in te stellen. Hoe hoog die waarde mag zijn, moet je zelf uitzoeken

 

De hoge ISO waarden maken het mogelijk om onder omstandigheden te fotograferen die vroeger onmogelijk waren. Het enige wat je nu moet doen is de ISO omhoog zetten, zo hoog als nodig is. We kunnen voortaan foto’s in het donker maken, zonder flits, zonder licht. Maar dit komt wel met een prijs: ruis. Hoe hoger de ISO gezet wordt, hoe meer ruis er ontstaat. Dit komt omdat we geen lichtgevoelige film emulsie hebben, maar lichtgevoelige pixels die een elektrisch signaal geven wanneer er licht op terecht komt. Met de ISO waarde stellen we niet de gevoeligheid van die pixels in, maar de versterking van dat elektrische signaal. Hoe meer we dat signaal versterken, hoe meer de ruis mee versterkt wordt, tot een punt dat de ruis zo sterk aanwezig is, dat het eigenlijke signaal misvormt wordt.

Om deze snel vliegende nachtzwaluw op de foto te krijgen was een snelle sluitertijd, en dus extreem hoge ISO nodig. Dit betekent ruis, maar zonder had ik de foto niet kunnen maken (EOS 5D mark III | 70mm | ISO12800 | f/2,8 | 1/200)
Om deze snel vliegende nachtzwaluw op de foto te krijgen was een snelle sluitertijd, en dus extreem hoge ISO nodig. Dit betekent ruis, maar zonder had ik de foto niet kunnen maken (EOS 5D mark III | 70mm | ISO12800 | f/2,8 | 1/200)

 

Hoe weet je nu tot hoe ver je camera kan gaan zonder dat de ruis die bij hoge ISO waarden ontstaan storend wordt? Dat is simpel… door het uit te proberen.

De methode is simpel, en perfect voor een lange winteravond. Neem je camera, zet die op statief in de huiskamer (of buiten, of waar dan ook) maak een serie correct belichte foto’s met elke foto een ISO waarde hoger. Begin bij ISO100 (of 50 als je camera dat kan) en maak stappen van 1 stop. Dan krijg je een serie foto’s met de volgende ISO waardes (of tot de waarde wat op je camera maximaal ingesteld kan worden).

  • ISO50
  • ISO100
  • ISO200
  • ISO400
  • ISO800
  • ISO1600
  • ISO3200
  • ISO6400
  • ISO12.800
  • ISO25.600
  • ISO51.200
  • ISO102.400
  • ISO204.800
  • ISO409.600
  • ISO819.200
  • ISO1.638.400
  • ISO3.273.800

De waarden die ik in het lijstje heb gezet zijn hele stops, en geen 1/3 stops. Zorg ervoor dat bij elke verhoging van de ISO evenredig met de sluitertijd of diafragma gecorrigeerd wordt zodat de belichting bij elke ISO waarde exact hetzelfde is. Doe dit naar wens met of zonder ruisreductie – of met beiden.

Voor meer informatie over de relatie tussen sluitertijd, diafragma en ISO waarde, lees mijn tutorial over belichting

Heb je de serie, kijk dan op een computer tot welke ISO waarde de foto een nog net acceptabele hoeveelheid ruis heeft. Dit is dan de grens tot waar je de camera kunt instellen en er een bruikbare foto aan over houdt. Zoom bij voorkeur niet in tot 100%, maar tot 50% van de foto grootte. Dat geeft een realistischer beeld.

Een serie foto's met verschillende ISO waarden tot de maximale ISO waarde.
Een serie foto’s met verschillende ISO waarden met de Canon EOS 5D mark IV tot de maximaal instelbare ISO waarde. Klik op de foto voor een groot formaat.

 

Een crop uit de serie foto's waardoor de ruis beter zichtbaar wordt. Zo kun je kiezen tot welke ISO waarde je de ruis acceptabel vindt. Hier is geen ruisreductie toegepast. Klik op de foto voor een groter beeld.
Een crop uit de serie foto’s met de Canon EOS 5D mark IV zodat de ruis beter zichtbaar wordt. Zo kun je kiezen tot welke ISO waarde je de ruis acceptabel vindt. Hier is geen ruisreductie toegepast. Klik op de foto voor een groter beeld.

 

Bedenk dat de resolutie van je monitor ook heel erg bepaald hoe je de ruis in de foto zult zien. Daarbij zal de ruis op een computerscherm eerder te zien zijn dan op een afgedrukte foto.  Ook het verkleinen van een foto heeft als resultaat dat de ruis minder storend wordt. Er zijn dus meerdere factoren die bepalend zijn hoe de ruis in de foto te zien is.

Een goede manier om de werkelijke ruis in een foto te zien, is op een afdruk. Laat de serie foto’s allemaal in 10×15, of 13×18 afdrukken, of desnoods 20×30, zodat je ook een vergelijk kunt maken met wat je op je monitor ziet. Zo weet je tot hoe ver je met je camera kunt gaan voordat de ruis storend gaat worden.

De ISO prestaties van een Canon EOS 7D mark II. De hoogste waarde is slechts 1/3 stop boven de voorgaande foto. Klik op de foto voor een groter formaat
De ISO prestaties van een Canon EOS 7D mark II. De hoogste waarde is slechts 1/3 stop boven de voorgaande foto. Klik op de foto voor een groter formaat

 

Behalve ruis bij hoge ISO waarden kan er ook een achteruitgang zijn in kleur, contrast en scherpte. Al deze dingen kom je te weten wanneer je de test met de ISO waarden uitvoert. Je kunt natuurlijk ook op deze test gaan variëren. Je kunt de donkere delen in de foto oplichten, of ruisreductie toepassen om te zien wat voor effect dit heeft op de foto. Zo leer je de grenzen van je camera kennen.

Wanneer heb je die hoge ISO waarden nodig? Vooral bij sterrenfotografie kan dit wenselijk zijn, maar ook voor situaties waarbij je snelle sluitertijden nodig hebt bij slecht licht. Dat kan bijvoorbeeld in een sporthal zijn of op een sportveld in de avond. Of tijdens een feest als je geen flitser hebt, of geen flitser wilt gebruiken. Zo zijn er nog legio situaties waarbij een hoge ISO noodzakelijk kan worden.

Vallende sterren zijn vaak in een flits voorbij zodat hoge ISO waarden nodig zijn om ze goed in beeld te krijgen. Hier is een Canon EOS 5D mark IV gebruikt met ISO12800, met wat ik persoonlijk een acceptabel ruisniveau vind. Zeker als je een foto als dit uitprint is de ruis niet langer zichtbaar.
Vallende sterren zijn vaak in een flits voorbij zodat hoge ISO waarden nodig zijn om ze goed in beeld te krijgen. Hier is een Canon EOS 5D mark IV gebruikt met ISO12800, met wat ik persoonlijk een acceptabel ruisniveau vind. Zeker als je een foto als dit uitprint is de ruis nauwelijks zichtbaar.

 

 


Het is leuk als je in een reactie weten wat voor camera je gebruikt, en tot welke ISO je maximaal wil gaan waarbij je de ruisniveaus acceptabel vindt.

5 Replies to “Tot hoeveel ISO kan je camera gaan?”

  1. Ik ben ermee aan de slag gegaan Nando.Leuk om uit te zoeken. Maar vooral nuttig als je buiten bezig bent. Je weet dan dat het eigenlijk zonde van de tijd en moeite is als je over de vooraf bepaalde limits heen gaat.

    Voor mijn Canon 5d MKII kom ik uit op ISO16.000 wat ik nog acceptabel vindt. Hier kan eventueel nog wat ruisvermindering op toegepast worden in een programma als Lightroom.

    Bedankt weer voor de goede uitgebreide nuttige uitleg.

    1. Hallo Bas,
      Dank je voor je reactie. Het verbaast me enigszins dat je met de 5D2 tot maximaal ISO16000 durft te gaan. Ik heb beelden gezien met ISO3200 die mijn inziens echt wel tegen de max aan zaten. Hou er rekening mee dat je nog wat speelruimte in je nabewerking moet overhouden. 🙂
      Maar zo zie je, ieder heeft zijn eigen limieten.
      Er komt snel weer een info mail over Winter op Lototen.

      1. Zie de mail van Lofoten graag tegemoet Ik heb er zin an:Nando. Maar je hebt gelijk.Ik heb de test niet helemaal goed afgemaakt Ik had eerst moeten kijken hoeveel ik ruis ik eruit had kunnen halen en dan het eindresultaat bekijken. Dat had een beter beeld gegeven en meer wetenschap wat de maximale ISO van mijn camera zou zijn.

Een (korte) reactie over wat je ervan vindt wordt op prijs gesteld :)